HAARLEM – Enkele dagen geleden werd aangegeven dat de gemeente Haarlem het concept Programma Bomen openbaar heeft gemaakt zodat inwoners van de stad mee kunnen praten over het programma. In het Programma Bomen wordt door het college gemeld hoe de bomen worden beschermd, beheerd en uitgebreid. Een belangrijk onderdeel van het groen van de gemeente is het vogelbosje Eindenhout. IVN Zuid-Kennemerland organiseert in samenwerking met de gemeente een werkdag in het gebied op vrijdag 25 september.
Historische groene parel
Volgens bepaalde bronnen vormen het Landgoed Eindenhout en het aangrenzende vogelbosje Eindenhout samen een verborgen, historische groene parel in Haarlem Zuid-West. Het gebied ligt aan de Wagenweg en direct naast de Haarlemmerhout, waarbij de locatie een monumentale buitenplaats gecombineerd is met een strikt beschermd en ecologisch uniek vogelreservaat.
Het bekendste deel van het landgoed is het imposante hoofdgebouw met de naam Huis Eindenhout uit 1793. Het landhuis is ontworpen door de Amsterdamse stadsarchitect Abraham van der Hart, waarna in 1886 nog twee zijvleugels aan het gebouw zijn toegevoegd door architect Zocher. In de bostuin achter het huis staat een zeldzame betonnen tuinkoepel uit 1918.
Verboden paradijs voor de natuur
Achter de theekoepel is het Vogelbosje gesitueerd, wat een bijzonder stuk natuur is en sinds 1974 een officieel beschermd natuurreservaat. Volgens de gegevens is het Vogelbosje het enige overgebleven stukje bos op de overgang van de droge strandwal naar de vochtige strandvlakte in Haarlem. In het moerasachtige bos staan Essen en Elzen die ruim 200 jaar oud zijn en er groeien meer dan 140 bijzondere plantensoorten.
Tevens is de dichtheid aan broedvogels drie keer zo hoog als in de aangrenzende Haarlemmerhout, waarbij men de Zwartkop, Tjiftjaf, Staartmees, Winterkoning en de Glanskop kan horen. Daarentegen wil men de rust voor de broedvogels garanderen, waardoor het Vogelbosje strikt verboden terrein is voor het publiek. Het gebied is alleen toegankelijk tijdens speciale excursies of georganiseerde natuurwerkdagen van IVN Zuid-Kennemerland.
Werkdag
Vrijdag 25 september 2026 is er weer een werkdag georganiseerd door IVN Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlem. Vrijwilligers die meedoen met de werkdag gaan helpen met het jaarlijks klein onderhoud, waarbij men moet denken aan het snoeien van braamstruiken, het schonen van paden van opslag en het weghalen van Duizendknoop. Eindenhout ligt tussen de Haarlemmerhout en de Leidsevaart. In de winter staan delen van het laag gelegen Essen-Elzenbos langdurig onder water.
Andere media geven aan dat er op zaterdag 8 augustus ook een werkdag is georganiseerd door IVN Zuid-Kennemerland en de gemeente Haarlem in het vogelbosje Eindenhout. Ook hier werd gemeld dat dit enige snippertje bos van de strandvlakte dat in Haarlem nog aanwezig is, een toplocatie is voor vogels en planten. Zo zouden door broedvogel tellers zo’n 24 soorten in het rustgebied zijn geteld. Daarbij komt dat de dichtheid van broedvogels erg hoog is, waarbij het aantal Merels, Zanglijsters en Winterkoninkjes met kop en schouders boven de rest uitsteekt.
Ook zijn de Zwartkop, Tjiftjaf, Staartmees en Glanskop relatief talrijk. Vergeleken met de Haarlemmerhout verschilt de vogelbevolking van de Eindenhout doordat de Waterhoen en Meerkoet en broedvogels in het oudere bos ontbreken. Vrijwilligers hebben in augustus – volgens de gegevens – braamstruiken gesnoeid en uitgestoken, paden met overwoekerende bramen weer vrijgemaakt en Esdoorns op diverse locaties afgezaagd. Het wordt op dat moment de ‘natuur APK’ genoemd.
Vandalisme jaren geleden
In april 2020 hebben de Vrienden van de Haarlemmerhout een oproep gedaan in een aantal lokale media om te stoppen met het vandalisme in het Vogelbosje. Gemeld werd dat er één afgesloten toegang was naar het bos. Volgens de media hebben groepen jongeren bruggen over de sloot gemaakt met uit het park gezaagd hout, waarna in het bos hutten zijn gebouwd. Tevens is in het bos een vuurtje gestookt in een zeer droge tijd.
Daarnaast is een grote verstoring opgetreden bij vogels in het broedseizoen en is er grote schade opgetreden bij het afzagen van takken en boompjes. In het gebied had of hadden meerdere IJsvogels een broedwand gekregen in de winter, die door de verstoring zijn verjaagd. Ook hebben de Buizerds – met een nest in de hoge bomen – gevaar gelopen verjaagd te worden door de onrust.
Ook zijn bijzondere planten vertrapt en vlinders verjaagd. Het mag bekend zijn dat het Vogelbosje een bijzondere locatie is vanwege de broedende vogels, de bijzondere planten, de (korst-) mossen en de paddenstoelen. Tevens werd juist in 2020 gemeld dat de gemeenteraad van Haarlem in juni 1974 besloten had om het Vogelbosje tot natuurreservaat uit te roepen, waarna richtlijnen zijn opgesteld voor het beheer en het aantal toe te laten bezoekers waarbij het uitgangspunt was en blijft dat ‘de rust gehandhaafd blijft’.
(Bronnen: Gemeenteraad Haarlem, Rodi, Heemsteder, Bosch en Vaart, De Koninginnebuurt, IVN Zuid-Kennemerland, Khamakar News Agency)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 24.09.2026
