DEN HAAG – Staatsbosbeheer laat op haar site weten dat in de week van 20 juli de werkzaamheden zijn gestart met het vellen van de zorgvuldig geselecteerde bomen in het Haagse Bos. Volgens de planning zullen de werkzaamheden zo’n 2 maanden in beslag nemen, waarbij het vellen gebeurt met een motorzaag en vergezeld van een aantal verschillende kranen. Deze kranen houden zich aan de paden, zodat de bosgrond niet vernield wordt.
Haagse Bos 450 jaar beschermd
Begin van dit jaar liet de gemeentelijke site van de gemeente Den Haag weten dat in 2026 de stad een jubileum te vieren had en dat was dat 450 jaar geleden Willem van Oranje de Akte van Redemptie heeft getekend. De Akte van Redemptie is een historisch decreet uit 16 april 1576 waarmee het Haagse Bos, het Malieveld en de Koekamp officieel werden beschermd tegen verkoop en bomenkap. Namens de Staten van Holland werd het document ondertekend door Willem van Oranje en geldt als de oudste juridische natuurbeschermingswet van Nederland.
In de Tachtigjarige Oorlog hadden de Staten van Holland met spoed geld nodig om de strijd tegen de Spanjaarden te kunnen financieren, waarna het plan ontstond om de bomen in het Haagse Bos allemaal te kappen en het hout te verkopen. Echter, de bevolking en het lokale bestuur kwam in verzet omdat men vreesden dat dit de economische en sociale ondergang zou zijn voor het dorp. Daarom heeft het Haagse bestuur een bedrag van 6.000 ponden bijeen gebracht om het bos ‘vrij te kopen’. De vertaling van Redemptie is ‘afkoping’ of ‘vrijkoping’.
In de Akte is – volgens de gegevens – vastgelegd dat het Haagse Bos nooit verkocht of gekapt mocht worden voor houtverkoop, waarbij het kappen van bomen ten behoeve van bosbeheer wel zou zijn toegestaan. De vraag is alleen of de kap van 300 bomen onder ‘bosbeheer’ valt. Met de Akte is het Haagse Bos bewaard gebleven en is vandaag de dag het oudste Stadspark van Nederland.
Bomen zijn ‘maar’ 80 jaar oud
Ondanks de ondertekening van de Akte van Redemptie werd er na de Tweede Wereldoorlog door Staatsbosbeheer een nagenoeg geheel gekapt Haagse Bos aangetroffen. De gegevens laten weten dat de bezetter het bos voor een groot gedeelte gekapt had om een vrij schootsveld te creëren rond de anti-tankgracht dat onderdeel uitmaakte van de Atlantikwall. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd dwars door het Haagse Bos een tankgracht aangelegd – ter bescherming van Clingendael en Scheveningen.
Daarnaast werden er bunkers in het Haagse Bos gebouwd, die nog steeds zichtbaar zijn als bulten in het landschap. Hiervoor werd een groot gedeelte van de bomen gekapt en van de overgebleven bomen werden er weer gekapt tijdens de Hongerwinter van 1944 / 45, voor brandhout. Volgens de experts zou maar zo’n 30 procent van de bomen de oorlog hebben overleefd.
Na de oorlog werd in 1946 op de eeuwenoude bosgrond vrij snel een bos aangeplant van Zomereiken en Beuken, waardoor het overgrote deel van het bos nu zo’n 80 jaar oud is. Daarentegen is het Haagse Bos aangelegd op strandwallen die zo’n 5.000 jaar geleden zijn gevormd, wat inhoudt dat er drogere en nattere delen in het bos zijn. Hierdoor zijn er gevolgen voor de kwetsbaarheid van de bosbodem en de manier waarop Staatsbosbeheer het boswerk moet uitvoeren.
Doel van de werkzaamheden
Aangezien de bezetter zo’n 70 procent van de bomen in het bos had gekapt, werden in een hoog tempo bomen ingeplant, vooral Zomereiken en Beuken. Nu blijkt dat er een beperkt aantal soorten bomen van ongeveer dezelfde leeftijd in het bos staan, wat minder goed is voor een toekomstbestendig bos. De Zomereiken hebben last gehad van grote droogteperiodes en heftige regens in de afgelopen jaren – door de klimaatverandering – en ook de Beuken hebben hier last van.
Echter de Beuken schijnen ook kwetsbaar geworden te zijn door de toegenomen stikstofuitstoot, wat met zich meebrengt dat ze het ook moeilijk hebben om voedsel uit de bodem op te nemen. Daarom heeft Staatsbosbeheer het besluit genomen om de vitale bomen, de jonge bomen en de soorten die beter om kunnen gaan met de nieuwe omstandigheden te behouden en de andere bomen te verwijderen. Dit houdt in dat de blijvende bomen meer ruimte krijgen om het bladerdek uit te breiden en meer licht op te nemen. Op deze manier kunnen de bomen uitgroeien tot woudreuzen van de toekomst.
Het doel is dat de vitale bomen beter omgaan met de gevolgen van de klimaatverandering en de ‘neerslag’ van stikstof. Daarnaast worden de open gekomen ruimten gebruikt om de jongere generatie bomen te kunnen laten groeien tot de hoogste etage in het bos. Deze jongere generatie zal meer zorg krijgen, waarbij tevens wordt gezorgd voor meer soorten, zoals de Haagbeuk, Tamme Kastanje en Linde. Meer informatie is te vinden op de site van Staatsbosbeheer.
Monumentale bomen
De gemeentelijke site van de gemeente Den Haag heeft een pagina ‘Monumentale bomen’, waar de bewoners, geïnteresseerden en natuurorganisaties informatie kunnen vinden over deze speciale bomen. De bomen in het Haagse Bos worden door de kap tijdens de oorlog hier niet genoemd. De gemeente geeft aan dat er in de stad mooie oude bomen staan, die belangrijk zijn voor de cultuur, geschiedenis of het straatbeeld. Of het zijn ‘gewoon’ zeldzame soorten, maar voor de ‘oudjes’ wordt goed gezorgd. De pagina geeft aan dat er 1.350 monumentale bomen in Den Haag staan.
De meeste monumentale bomen staan in het Centrum en Haagse Hout. Zo staat er tegenover Paleis Noordeinde een Postzegelboom. Waarschijnlijk is de oudste monumentale boom in de openbare ruimte een Zomereik van 300 jaar oud in het Belvédèrebos. Op particulier terrein is het de Juttepeer van 1647 in het Heilige Geesthofje. De gemeente heeft een ‘Haagse Bomenkaart‘, wat weer een mooi voorbeeld is van een digitale kaart. Helaas is niet te zien of hij actief en actueel is – zoals met periodieke controles. Opvallend is dat er flinke gebieden zijn waar geen bomen staan – volgens deze kaart en dat er – zoals op meerdere kaarten voorkomt – nogal bomen zijn met hetzelfde boomnummer. Zoals boomnummer 1 als Paardenkastanje (Hofplaats), als Plataan (Plaats), Gewone Linde (Plein), Paardenkastanje (Korte Vijverberg), Amberboom (Casuariestraat), Anna Paulownaboom (Calliopestraat) en waarschijnlijk nog meer.
(Bronnen: Gemeente Den Haag, Staatsbosbeheer, AD, Zoetermeer Nieuwsblad, Haags Dagblad, Atlantikwall Den Haag, Haagse Bomenkaart)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 29.07.2026
