ARNHEM – Op 25 september kwam de Rekenkamer Oost-Nederland met het persbericht ‘Rekenkamer Oost Nederland Bomen en Bos Gelderland’ waarin werd aangegeven dat de provincies Gelderland en Overijssel met hun huidige inzet de doelstelling voor uitbreiding van het bos niet halen. Daarnaast worden in de provincie Gelderland bomen niet voldoende beschermd om te voorkomen dat het bosareaal kleiner wordt door het kappen van bomen. Dit zelfde gebeurde ook in 2024 in Overijssel, maar daar wordt momenteel meer prioriteit gegeven aan de bescherming van bomen.
Uitbreiden, beschermen en revitaliseren
De conclusies zijn te vinden in het rapport ‘Uitbreiden, beschermen en revitaliseren’ van de Rekenkamer Oost-Nederland. De beide provincies liggen op koers – als het gaat om het verbeteren van de kwaliteit van bossen – revitalisering – om meer natuurbos te realiseren. Maar volgens het rapport is meer nodig om de vitaliteit van de bossen te verbeteren. Naast het kritische rapport van de Rekenkamer Oost-Nederland, hebben ook de verschillende regionale media aandacht geschonken aan het onderwerp.
Zo zijn er een aantal onderzoeksartikelen van de regionale media, die net als de Rekenkamer een pijnlijk onderwerp aankaarten van het natuurbeleid in Nederland. Dit pijnpunt is dat bomenkap vaak wordt gecompenseerd door nieuwe bomen te planten in een al overvol, bestaand bos, waardoor er netto geen natuur of bosoppervlakte bijkomt. Zo is in de regionale media te lezen dat een inwoner het ‘echt zonde’ vindt dat er bomen gekapt worden en dan ‘gecompenseerd’ worden in hetzelfde overvolle bos, waardoor de ‘natuur de verliezer blijft’.
Deskundigen en omwonenden trekken aan de bel
Volgens bronnen is er een aantal punten aan te dragen over de problematiek in de provincie Gelderland. De inwoner van hierboven is een criticus over het beleid uit Lunteren, die heeft gemeld dat de gemeente Ede de kap van bomen probeert te compenseren door jonge bomen te planten in bossen die al dichtbegroeid zijn. In het recent rapport van de Rekenkamer blijkt dat de provincie Gelderland veel te traag is met de daadwerkelijke aanleg van nieuw bos.
Landelijk ligt er de afspraak dat er in 2030 zo’n 10 procent meer bos moet zijn – wat voor Gelderland dan zo’n 1.700 hectare extra zijn – is er nog maar één derde van de afspraken gerealiseerd. Daarnaast verdwijnen er veel bomen door (illegale) kap, zonder dat de wettelijke herplantplicht wordt nageleefd. Gelderland heeft vorig jaar minder dan de helft op de regels gecontroleerd en is er geen centraal overzicht van waar bomen verdwijnen en of de compensatie daadwerkelijk is uitgevoerd. Tenslotte is er ook een financieel probleem, mede doordat er minder geld komt van het Rijk en de grondprijzen zijn gestegen.
Natuur verdwijnt
De regionale media gaven begin september aan dat Nederland in 2030 10 procent meer bos moet hebben dan in 2020, maar juist de bosrijkste provincie van het land – Gelderland – is de groei van bos blijven steken. Volgens de gegevens zou er vóór 2030 zo’n 1.700 hectare bos aangelegd moeten zijn, maar tot nu toe is er nog maar 530 hectare gerealiseerd en volgens de laatste prognose zal er nog zo’n 275 hectare bijkomen. De provincie meldt daarbij dat de doelstelling niet wordt gehaald, omdat onder meer het Nationaal Programma Landelijk Gebied niet meer gebruikt wordt. Middels dit programma werd geld geregeld voor de aanplant van bomen.
Normaal gesproken moeten gekapte bomen gecompenseerd worden, maar de administratie hiervoor lijkt ‘een lappendeken te zijn met verschillende loketten’. Dit komt ook doordat er geen landelijke, centrale registratie aanwezig is. Dit is onder meer aangekaart door de Stichting Natuurvolgend Bosbeheer, die aangegeven heeft dat de regels rondom bomencompensatie ingewikkeld zijn.
Volgens een oud-directeur van Staatsbosbeheer zou er wel aan de compensatieplicht worden voldaan, maar dat de kwaliteit vaak tegenvalt. Vaak wordt een volgroeid bos gekapt, waarna erg jonge nieuwe bomen worden teruggeplant – de zogenaamde satéprikkers – waarbij ook vaak slecht gekozen soorten worden gebruikt die ook nog véél onderhoud nodig hebben.
Bosuitbreiding
Volgens het persbericht van de Rekenkamer Oost-Nederland zou de provincie Gelderland gekozen hebben voor een lagere doelstelling dan die het Rijk met de provincies had afgesproken – 10 procent -. Tevens geeft het persbericht aan dat het programma voor meer bos in de provincie Gelderland weinig prioriteit heeft gekregen. Gemeld is dat het ontbrak aan een goede coördinatie en is er gebrekkig zicht op de resultaten. De provincie voorkomt niet voldoende dat de totale oppervlakte van bomen en bos afneemt.
Het blijkt dat illegale kap pas wordt vastgesteld als de termijn van 3 jaar voor verplichte herplant na de kap is verstreken en dan – waarschijnlijk – alleen via satellietbeelden als daaruit blijkt dat er geen nieuwe bomen zijn geplant. Het persbericht gaf tevens aan dat in de handhaving van de herplantplicht geen onderscheid wordt gemaakt tussen legale en illegale kap van bomen.
In gebruik als landbouwgrond
Volgens een artikel in de regionale media van eind september zouden veel kleine bosjes en natuurgebiedjes in een deel van de provincie in gebruik zijn als landbouwgrond, waarop gemeenten niet of nauwelijks toezicht houden. Volgens de media zou het zeker om 75 hectare gaan, wat een gebied zo groot als 100 voetbalvelden is. Hierbij zou het gaan om kleine gebieden van een halve tot een paar hectare groot, die midden tussen de akkers en weilanden liggen. Sommige gebieden worden gebruikt voor de teelt van wilgentwijgen.
Volgens de Vereniging tot Behoud van het Lingelandschap is dit onacceptabel. Aangezien de provincie flink wat geld uittrekt voor natuurherstel, is het ongeloofwaardig dat in dezelfde tijd bestaande natuur ongemerkt verdwijnt. Daarnaast zijn er gebieden – natuurpercelen – die de beschermde status van ‘oude bosgroeiplaats’ hebben, waar de provincie toezicht op zou moeten houden, maar de bescherming staat onder druk. Volgens de provincie mag in bepaalde gevallen dit soort natuur verdwijnen.
(Bronnen: Rekenkamer Oost-Nederland, De Gelderlander, Provincie Gelderland)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 01.10.2026
