SMALLINGERLAND – Bronnen geven aan dat het Openbaar Ministerie (OM) de Friese gemeenten Smallingerland en Weststellingwerf strafbeschikkingen in de vorm van geldboetes heeft opgelegd voor het kappen van bomen in strijd met de Omgevingswet. Volgens de site van het OM heeft de gemeente Smallingerland een boete gekregen van 6.500 euro en Weststellingwerf een boete van 4.000 euro.
Niet conform Omgevingswet
De Omgevingsdienst in Friesland – FUMO – heeft in 2025 en 2026 3 processen-verbaal ingeleverd bij het Openbaar Ministerie. Dit gebeurde nadat het FUMO – onder leiding van het Functioneel Parket – had onderzocht dat bij het kappen van bomen in het buitengebied van de gemeenten niet was gehandeld conform de wet- en regelgeving uit de Omgevingswet. Volgens de site van het OM is op 2 afzonderlijke momenten in maart 2025 – in Smallingerland – en februari 2026 – in Weststellingwerf – bomen gekapt zonder ten minste 4 weken vóór aanvang van de kap een kapmelding te doen bij het bevoegd gezag en dat is de provincie Friesland.
Door dit op deze manier te doen hebben de gemeenten de Omgevingswet overtreden waardoor de gemeenten een boete van 4.000 hebben opgelegd gekregen. Enige tijd later zijn er in Smallingerland ook bomen gekapt bij de uitbreiding van een industrieterrein. Zonder voorafgaande toestemming is hierbij afgeweken van de vergunningsaanvraag en is het kappen niet tijdig gemeld. Hierdoor heeft de gemeente een boete van 2.500 euro opgelegd gekregen.
Wetten en regels
Volgens de site van het OM heeft de wetgever bepaald dat de bosoppervlakte in Nederland niet mag afnemen. Daarom is een meldplicht bij de provincie ingesteld voor het kappen van bomen in het buitengebied, waardoor de provincie het kappen kan verbieden of een herplantplicht op kan leggen. Het is strafbaar om bomen te kappen in strijd met de meldplicht. Het kan negatieve gevolgen hebben voor de biodiversiteit en de bodem wanneer er meer bomen worden gekapt dan is toegestaan.
In een eerder artikel van Khamakar News Agency werd gemeld dat op 25 september van dit jaar de Rekenkamer Oost-Nederland een persbericht heeft uitgegeven met de titel ‘Rekenkamer Oost Nederland Bomen en Bos Gelderland’. Hierin werd aangegeven dat de provincies Gelderland en Overijssel met de huidige inzet de doelstelling voor de uitbreiding van het bos niet halen.
Daarnaast worden in de provincie Gelderland bomen niet voldoende beschermd om te voorkomen dat het bosareaal kleiner wordt door het kappen van bomen. Dit zelfde gebeurde ook in 2024 in Overijssel, maar daar wordt momenteel meer prioriteit gegeven aan de bescherming van bomen. De beide provincies liggen op koers – als het gaat om het verbeteren van de kwaliteit van bossen – revitalisering – om meer natuurbos te realiseren. Maar volgens het rapport is meer nodig om de vitaliteit van de bossen te verbeteren.
Reacties gemeenten
Volgens bronnen zouden de beide gemeenten gereageerd hebben op de boetes van het OM – overigens is niets te vinden op de sites van de gemeenten of de provincie Friesland – en hebben de beide colleges het besluit genomen om de opgelegde geldboetes te accepteren en niet in verzet te gaan. Volgens de gegevens zou het gaan om overtredingen die voorkomen uit procedurele fouten en miscommunicatie.
De gemeente Smallingerland heeft – volgens de bronnen – laten weten de zaak te betreuren en heeft erkend dat de administratieve afstemming rondom de bomenkap in maart 2025 en bij het industrieterrein niet goed is verlopen. Daarom heeft de gemeente besloten de boete direct te betalen en is van mening dat het ongepast is om met belastinggeld een juridische strijd aan te gaan, terwijl de fout overduidelijk bij de gemeente zelf ligt. Daarnaast zijn de werkprocessen binnen de gemeente aangescherpt zodat de regels van de Omgevingswet in de toekomst strikt worden nageleefd.
Hetzelfde is te horen bij de gemeente Weststellingwerf, die zich vooral richt op het herstellen van de situatie. De gemeente heeft gemeld dat er geen opzet in het spel was en dat de bomen in februari 2026 in het buitengebied zijn gekapt in het kader van noodzakelijk onderhoud en verkeersveiligheid. Hierbij is de specifieke termijn van 4 weken voor de melding van de kap door een communicatiefout over het hoofd gezien. De focus ligt voor de gemeente op de herplantplicht. Aangezien de gemeente al van plan was om op alternatieve locaties nieuwe bomen te planten om de lokale biodiversiteit te waarborgen, kunnen de plannen nu versneld uitgevoerd worden.
Europese Natuurherstelverordening
Overigens is de Europese Natuurherstelverordening – Verordening (EU) 2024 / 1991) een bindende Europese wet die sinds 18 augustus 2024 officieel van kracht is. Het hoofddoel van deze wetgeving is het stopzetten van de achteruitgang van de Europese natuur en het actief herstellen van beschadigde ecosystemen op het land en in de zee. Middels de wet is een stappenplan ontwikkeld om de ecosystemen weer in een goede staat van instandhouding te brengen met een meetpunt in 2030, 2040 en 2050.
De wet kijkt breder dan alleen bestaande Natura 2000-gebieden. Zo gaat het in artikel 8 over het stedelijk groen, waar is aangegeven dat tot eind 2030 geen nettoverlies – ren opzichte van 2024 – mag worden aangetroffen van stedelijke groene ruimte en de boomkroonbedekking in steden en gemeenten. Daarnaast moet vanaf 2030 dit groenoppervlak juist groeien.
Voor de landbouw en bossen zijn er maatregelen om de biodiversiteit op het boerenland en in bossen te verhogen, waaronder de omgang met veengronden en de bescherming van bestuivers – zoals bijen en vlinders -. Tevens zijn er regels in het kader van de rivieren. Men heeft aangegeven dat de situatie in Europa én ook in Nederland is dat het overgrote deel van de natuur in slechte staat verkeert. Nederland werkt daarom aan een Nationaal Herstelplan, wetsaanpassingen – onder meer een Uitvoeringswet Natuurherstelverordening om de Omgevingswet aan te passen – en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft de gemeenten geadviseerd – bij ruimtelijke projecten en de energietransitie – nu al strikt rekening te houden met de regels voor stedelijk groen.
(Bronnen: OM, FUMO, Wat hier Speelt, RB Nieuws, Gemeente Weststellingwerf, Provincie Fryslan, Rijksoverheid, Gemeente Smallingerland, Khamakar News Agency)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 24.10.2026
