GILZE EN RIJEN – Een aantal gemeenten heeft op de gemeentelijke site een min of meer digitale kaart staan waar de inwoners de gegevens van de bomen van de gemeente in kunnen zien of in moeten kunnen zien. Maar heel vaak zijn deze kaarten niet digitaal of er staan niet alle gegevens op of zijn niet bijgewerkt of zijn niet logisch ingedeeld. Daarentegen kan de zogenaamde ‘Bomenkaart’ of ‘Groene Kaart’ of ‘Digitale Bomenkaart’ gebruikt worden om de gegevens na te trekken bij de aanvraag van een Omgevingsvergunning voor het kappen van bomen.
Actieve, actuele, digitale bomenkaart
De Stichting De Groene Mantelzorger pleit al tijden voor een actieve, actuele, digitale bomenkaart per gemeente zodat nagezocht kan worden, hoe het zit met de bomen in een bepaalde gemeente en waar bomen gekapt gaan worden. Bij het natrekken van de gegevens voor een Omgevingsvergunning voor het kappen van bomen is het vaak handig als men het gebied kent, foto’s van voorheen in kan zien, een lijst van monumentale bomen en de Bomenkaart kan lezen.
Om een voorbeeld te geven, wordt de gemeente Gilze en Rijen – in de provincie Noord-Brabant – gebruikt, mede gezien dat het het geboortedorp is van de schrijver van dit artikel en dat er nogal wat gegevens zijn verzameld en beschreven in het kader van een wijk die compleet is verdwenen. De gemeente Gilze en Rijen bestaat uit 4 dorpen, namelijk Rijen, Gilze, kerkdorp Molenschot en Hulten. Volgens het CBS zouden in 2023 er 16.680 inwoners hebben gewoond in Rijen, 8.460 in Gilze, 1.230 in Molenschot en 445 in Hulten. De gemeente is onder meer bekend van Vliegbasis Gilze en Rijen – overigens voor de Tweede Wereldoorlog lagen er zelfs 2 – en het Kamp van Rijen.
Bossen en bomen in Rijen
Via de bovenstaande link van het Kamp van Rijen, kan men een luchtfoto uit 1939 vinden waarbij de rode pijl een spoorwegovergang ligt en aan de andere kant het bos begint. Een aantal jaren later – in 1941 – hebben de Duitsers daar een wijk aangelegd, waardoor een behoorlijk aantal bomen reeds zijn verdwenen en dat is zo’n 35 jaar nogmaals gebeurd omdat de woonwijk moest verdwijnen zodat er een wijk van dure bungalows kon worden aangelegd. Dan is het van belang om te zien, wat er met de bomen is gebeurd en welke bomen er nog zijn te vinden.
In hetzelfde artikel – te vinden de bovenstaande link – zijn een aantal topografische kaarten te vinden van de ontwikkeling van de bossen in het gebied. Het nadeel van de kaarten is dat ze ‘lichtelijk achterlopen’ op de ontwikkelingen van de bomen. Op de kaart ‘1850’ kan men in het midden van de kaart het woord ‘Breda’ zien, wat slaat op de weg van Breda naar Tilburg. Aan de andere kant van de weg zijn nog geen bomen te vinden, maar is er een heidegebied. Een kaart later – ‘1875’ zijn er al bomen te vinden in het gebied – waar de naam staat ‘Voormalig kampement’ – en op de kaart ‘1900’ zijn nog meer bomen te vinden – waar ‘Legerplaats’ staat en nog meer op de kaart ‘1940’ in het gebied tussen Kp 10 en Kp 35. Het lijkt er op dat er een wijk in aanbouw is in het gebied, wat nog beter is te zien op de kaart 1958 – bij ‘10.8’.
Op deze laatste kaart kan men zien dat alles wat er om de wijk – waar 10.8 staat – groen is en wat bomen en bossen betekent. In het jaar 1941 is er een wijk gebouwd – de Kampstraat – door de Duitse bezetters in het bos, waarbij veel bomen moesten verdwijnen, naast het feit dat er ook veel moesten blijven staan om uit de lucht de schijn hoog te houden dat het een gebied was van arbeiders en landbouwers. Het mag duidelijk zijn dat de bomen in een bos niet vastgelegd zijn of worden, omdat het teveel werk is. In latere kaarten blijkt dat de wijk is verdwenen en dat er bungalows voor terug zijn gekomen. Hierbij zal waarschijnlijk ook een flinke bomenkap hebben plaatsgevonden.
Bomenkaart en Lijst Monumentale Bomen
Bij vergelijking van de verschillende topografische kaarten, de Lijst Monumentale Bomen en de Bomenkaart Gilze en Rijen moet men de – buiten het bos – de individuele bomen terug kunnen vinden en moet men uit dit specifieke gebied ook bomen kunnen vinden op de Bomenkaart. Om bij de Lijst Monumentale Bomen te beginnen, waarop maar 7 bomen zijn vermeld. Een van die 7 is de Grove Den in de Saksen Weimarstraat, die helaas niet te vinden is op de Bomenkaart. Een ander probleem komt bij deze straat wel meteen naar boven en dat zijn de bomen nummers. Normaal gesproken moeten alle geregistreerde bomen een uniek nummer hebben, maar het boomnummer 1 komt onder meer voor in de Saksen Weimarstraat (‘Noordse Esdoorn’), Vincent van Goghstraat (‘Els), Oosterhoutseweg (“Zomerlinde’ uit 1865). De individuele nummers zijn niet optimaal doorgevoerd, waardoor het lijkt dat één nummer in verschillende wijken kan voorkomen.
Aan de andere kant – Rijksweg / Julianastraat – staan minimaal 2 Amerikaanse eiken met nummer 3 en 4 uit 1927 die weer niet terug te vinden zijn op de Lijst van Monumentale Bomen. Dit kan inhouden dat de lijst niet compleet is. Dan eens kijken naar het gebied – ruwweg van overgang Vincent van Goghstraat (foto 1939) tot aan de Julianastraat. Te beginnen bij de Julianastraat met kruising naar Kampstraat, daar zouden een aantal Taxusbomen staan, uit 1960, die dus gepland zijn nadat de mensen in de huizen zijn gaan wonen in de Kampstraat. Als men verder gaat, komt men in Atalanta, waar veel bomen zouden staan, die geplant zijn in de periode tussen 1980 en 2003. Dit houdt in dat de bomen zijn geplant, nadat de woningen van de Kampstraat zijn afgebroken en de bungalows zijn gebouwd.
Verderop komt men bij de spoorwegovergang naar de Vincent van Goghstraat. Het sportpark was al aangelegd in de jaren 60 – 70, wat inhoudt dat men ook bomen moet kunnen vinden van die periode. Inderdaad is er met moeite een Grove Den uit 1970 te vinden en nog een Amerikaanse Eik uit 1970, maar de meeste bomen zijn aangeplant na de periode 1980 – 2000. Tenslotte hebben bij de overgang en de weg naast het spoor bomen gestaan in de jaren 1950 -1960, maar volgens de Bomenkaart zijn alle bomen van 2000 – 2001.
Helaas zijn er veel oude bomen verdwenen, naast een hele wijk, zijn er boomnummers die niet uniek zijn en zijn een aantal bomen niet opgenomen op de Lijst Monumentale Bomen. Om dit terug te kunnen vinden is een actieve, actuele, digitale Bomenkaart nodig.
(Bronnen: Topotijdreis, Gemeente Gilze en Rijen, Bomenkaart, Wikipedia, Kroniek van Gilze en Rijen)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 06.07.2026
