HARDERWIJK – Inwoners van een gemeente die te maken krijgen met indienen van een bezwaar tegen het kappen van bomen, komen nogal eens termen tegen als ‘Omgevingswet’, ‘Zorgplicht’, QuickScan Flora en Fauna’ en ‘Soortenmanagementplan’ en dat moet men dan op de juiste manier kunnen aandragen bij de Commissie van Bezwaarschriften. Let op, dat dit niet altijd even makkelijk is.
Omgevingsvergunning
Volgens de site ‘Bomenrecht’ heet een kapvergunning onder de Omgevingswet een ‘Omgevingsvergunning’ en dan vaak met de aanvulling ‘voor de activiteit vellen’. Om belanghebbenden – wie dat zijn, wordt ook aangegeven – de kans te geven om bezwaar te maken tegen de voorgenomen kap, kan de gemeente bepalen dat de vergunninghouder een aantal weken moet wachten voordat de kap van de bomen daadwerkelijk kan starten.
Volgens bronnen is de QuickScan Flora en Fauna wettelijk niet direct als aparte term verplicht in de Omgevingswet, maar wel feitelijk verplicht zodra een gemeente – of initiatiefnemer – ruimtelijke ingrepen doet die de natuur kunnen verstoren. Zo geeft onder meer de site van BKK Advies aan dat de QuickScan Flora en Fauna een belangrijke rol speelt bij vrijwel elk ruimtelijk project – onder meer bouw en verbouw, aanleggen van infrastructuur en het inrichten van groen. De aanwezigheid van beschermde natuur of diersoorten kunnen in al deze gevallen invloed hebben op het vergunningsproces. Tevens is vastgelegd – onder meer in de Omgevingswet – dat flora en fauna beschermd moeten worden.
Daarnaast geeft – onder meer Klement Rentmeesters – men aan dat deze ecologische QuickScan een eerste toets is die controleert of er bepaalde beschermde plant- en diersoorten in het gebied voorkomen en of deze flora en fauna last kunnen hebben van de werkzaamheden. Bij de bouw, verbouwing of sloop kunnen de werkzaamheden een negatieve invloed hebben op het woongebied van de dieren. Het is nodig voor een gemeente om de Quickscan uit te laten voeren bij ruimtelijke projecten – onder meer bestemmingsplanwijzigingen, (ver) bouw, sloop, herinrichting van de openbare ruimte of grootschalig groen- en waterbeheer – bij de mogelijke aanwezigheid van beschermde soorten en bij het aantonen van de Zorgplicht en vergunningplicht. Dit laatste slaat op het feit of de gemeente kan bewijzen dat de algemene zorgplicht flora- en fauna-activiteit wordt nageleefd en of een Omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit via de provincie nodig is.
QuickScan Flora en Fauna nodig
Op het internet kan men vinden dat een QuickScan Flora en Fauna in de praktijk verplicht is voor een gemeente die bomen gaat kappen of ingrijpend gaat snoeien. Hoewel de Omgevingswet de term ‘QuickScan’ niet letterlijk voorschrijft, verplicht de wet wél dat er vooraf onderzoek wordt gedaan naar de effecten van de werkzaamheden op beschermde plant- en diersoorten. Bomen vormen een belangrijk leefgebied – of nestplaats – voor vogels, vleermuizen en insecten, waardoor een verkennend ecologisch onderzoek – de QuickScan Flora en Fauna – de noodzakelijke eerste stap is om aan deze wettelijke plicht te voldoen.
De site Omgevingswet sluit daarbij aan door te melden dat voordat de Omgevingswet in werking werd gesteld, de regels anders waren, maar sinds de Omgevingswet actief is, is er voor gekozen voor een algemene zorgplicht en een aantal specifieke zorgplichten die concreter zijn. Hierbij werd gesteld dat de algemene zorgplicht niet van toepassing is, als er een specifieke zorgplicht geldt, waaronder de zorgplicht voor flora- en fauna-activiteiten als geregeld in art. 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) – zie de ‘Uitleg artikel 11.27 Bal door de voorzieningenrechter’ op de site van Nysingh -. Deze specifieke zorgplicht bepaalt dat iedereen – burgers, ondernemers of overheid – die een flora- en fauna-activiteit uitvoert, negatieve gevolgen moet voorkomen, beperken of ongedaan maken.
Daarnaast geldt de zorgplicht niet alleen voor activiteiten waarvoor een Omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit vereist is, maar voor álle activiteiten die mogelijk negatieve effecten kunnen hebben voor in het wild levende dieren of planten. Door deze specifieke zorgplicht worden ook de directe leefomgeving, foerageergebied, rust- en voortplantingsplaats en plaatsen voor het grootbrengen van jongen beschermd. Tevens biedt de zorgplicht ook bescherming aan soorten waarvoor geen ‘strikte bescherming’ in de zin van specifieke soortenbeschermingskaders van toepassing is. Het brengt met zich mee, dat een overtreding van de zorgplicht nog steeds aan de orde kan zijn, ook als men heeft vastgesteld dat er geen sprake is van een overtreding van de Omgevingsvergunningplicht. (artikel november 2025)
Een aantal gemeenten / provincies heeft op de gemeentelijke / provinciale site gegevens geplaatst over de vergunning flora- en fauna-activiteit. Zo kan men op de site van de provincie Utrecht het artikel ‘Antwoorden op vragen over vergunning flora- en fauna-activiteit’ vinden, waarin wordt aangegeven dat het verboden is om zonder vergunning beschermde dieren opzettelijk te storen, doden, vangen, de voorplantingsplaatsen, rustplaatsen of eieren weg te nemen, te vernielen of te beschadigen en beschermde planten te plukken, verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of vernielen.
Ook de provincie Gelderland geeft aan dat er (mogelijk) een Omgevingsvergunning nodig is voor een flora- en fauna-activiteit als men werkzaamheden of activiteiten gaat uitvoeren die schadelijk zijn voor beschermde planten- of diersoorten en hun leefgebieden. Tevens is het verboden om beschermde planten te vernietigen of beschermde dieren te doden, verwonden of verstoren. De vaste rust- en voorplantingsplaatsen zijn strikt beschermd. Een vergunning is nodig bij activiteiten in de buitenlucht of aan gebouwen die impact hebben op de natuur. Hierbij kan men denken aan bouw- en sloopplannen, isolatiewerkzaamheden, grondwerkzaamheden – kappen van bossen, boomgroepen of bomenrijen – grote evenementen.
Indien men vermoedt dat de activiteiten invloed hebben op de beschermde natuur, moeten een aantal stappen doorlopen worden, zoals het ecologisch onderzoek – de QuickScan Flora en Fauna – opstellen van het activiteitenplan, alternatievenafweging en indienen van vergunningsaanvraag. Men is verplicht om de effecten vooraf in kaart te brengen middels de QuickScan Flora en Fauna, waarbij een ecoloog ingeschakeld moet worden. Indien blijkt uit de eerste QuickScan dat er beschermde soorten aanwezig zijn, dan is aanvullend soortgericht onderzoek nodig.
De Groene Mantelzorger
(Bronnen Bomenrecht, BKK-Advies, Klement Rentmeesters, Nysingh, Omgevingsweb, Provincie Utrecht, IPLO, RVO, MBH Consult, Boominspecteurs, Snelle QuickScan)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 23.09.2026
