ALKMAAR – Was het afgelopen week ‘raak’ in de gemeente Bunnik, waar zo’n 105 zieke en dode Iepen langs de Achterdijk in Werkhoven moeten verdwijnen omdat ze aangetast zijn door de besmettelijke Iepziekte, in juli liet de provincie Noord-Holland al weten dat in de regio’s Zuid-Kennemerland en IJmond, Alkmaar en omstreken en West-Friesland ook al de Iepziekte was aangetroffen, waardoor honderden Iepen gekapt moesten worden.
Iepziekte of Iepenziekte
Beide spellingen worden gehanteerd, maar de officiële en meest gebruikte naam in het Groene Boekje en bij gemeenten is Iepziekte. De oorzaak van deze ziekte ligt bij de schimmel Ophiostoma ulmi of Ophiostoma novo-ulmi, die de kans ziet om houtvaten af te sluiten. De schimmel wordt verspreid door de Iepenspintkever of via wortelcontact. Op het moment dat de boom aangetast is, ontstaat er een verwelking, waarna geel / bruine bladeren te vinden zijn en een bruine verkleuring in de buitenste houtring.
Door de schimmel zal de aangetaste Iep snel afsterven en is de boom zeer besmettelijk voor andere Iepen in de omgeving. In juli 2024 werd ook al aangegeven dat de provincie op haar site meldde dat in de regio’s Zuid-Kennemerland – IJmond en Alkmaar en omstreken de Iepziekte was aangetroffen en aangezien men de verspreiding wilde voorkomen, moesten de aangetaste bomen per direct verwijderd worden.
Twee jaar later
Amper twee jaar later is in hetzelfde gebied weer de Iepziekte geconstateerd: Zuid-Kennemerland en IJmond, Alkmaar en omstreken en West-Friesland. Hierbij mag de vraag gesteld worden wat er gebeurd is met de bomen van 2024 en of de kap- en opruimwerkzaamheden goed zijn verlopen en of er nieuwe bomen zijn aangeplant die resistent zijn tegen de ziekte. Ook in juli dit jaar werd gemeld dat de werkzaamheden – gestart in week van 20 juli 2026 – noodzakelijk waren om de verspreiding van de ziekte te voorkomen.
Volgens de provincie werden de bomen vrij snel gekapt. Daarnaast werd gemeld dat de Iep een mooie sterke boom is die goed groeit op bijna elke grondsoort. Het is een karakteristieke boom, die op vele locaties in Noord-Holland te vinden zou zijn. Daarnaast is het ook bekend dat de Iepziekte al jaren voorkomt in het hele land. De provincie meldt nu ook weer dat de ziekte wordt veroorzaakt door een schimmel, die door kevers of door wortelcontact wordt verspreid.
Men kan een zieke boom herkennen aan vergeelde bladeren aan de takken in de kroon, waarna uiteindelijk de gehele kroon geel zal worden en zullen de bladeren opkrullen om daarna geheel af te sterven. De provincie is van mening dat een boom die de Iepziekte heeft, nooit meer kan herstellen, maar een besmette boom kan wel andere bomen infecteren via de lucht en wortels. Hierdoor moeten aangetaste bomen zo snel mogelijk gekapt worden, om de verspreiding tegen te gaan.
Preventieve maatregelen
Volgens bronnen zijn zieke bomen niet meer te redden, maar kunnen gezonde bomen wel beschermd worden. Eén van de mogelijkheden is dat gezonde, waardevolle bomen jaarlijks in het voorjaar een vaccinatie krijgen, waardoor het immuunsysteem van de Iep wordt geactiveerd en de kans daardoor op een succesvolle infectie door de schimmel drastisch zal afnemen.
Een andere methode is dat bij herplant van de gekapte Iepen er gebruik wordt gemaakt van nieuwe, gekweekte Iepensoorten die genetisch resistent zijn tegen de schimmel. Volgens SIF Fryslân worden alle Iepen in haar werkgebied in de actieve Iepziekte periode – ongeveer tussen 1 april en 1 oktober – gecontroleerd. Overigens hangt de start van de eerste controle af van het weer, daar als het al vroeg ‘voorjaar’ is, kan de nieuwe generatie Iepenspintkevers al vroeg uitvliegen, waardoor de besmetting ook vroeg zal beginnen.
Verspreiding ziekte voorkomen
De provincie Noord-Holland laat de Iepen in de zomermaanden regelmatig controleren, om verspreiding te voorkomen. In de periode voor juli zijn tijdens de inspecties meerdere zieke Iepen gespot in het gebied. Dit jaar gaf de provincie aan dat het ging om 205 bomen verdeeld over verschillende provinciale wegen, zoals de N200, N202, N206, N208, N242, N244, N247, N504, N509, N511 en N513. Daarom werden de werkzaamheden in juli gestart om de aangetaste bomen zo snel mogelijk te verwijderen.
Daarnaast gaf de provincie in juli al aan, dat het aantal zieke bomen dat verwijderd zou worden, best nog kon oplopen, omdat er toen nog lopende inspecties waren. Daarnaast zou voor iedere geregistreerde Iep die gekapt werd, een nieuwe terugkomen. De herplant zou daarentegen wel enige tijd kosten, omdat de boom met wortel en al verwijderd moest worden. Normaal zouden er minimaal 2 plantseizoenen overheen gaan, voordat er weer nieuwe aanplant geplaatst kon worden.
Overigens zou de nieuwe aanplant een (hoger resistente) Iep kunnen zijn, vaak in combinatie met andere soorten bomen. In 2024 is niet gemeld hoeveel bomen totaal zijn gekapt en nu kan het ook weer meer dan 205 bomen zijn geweest. Als de provincie pas na 2 seizoenen kan planten, is er op de locaties van 2024 nog niets geplant, waarnaast nu dus de kap van 2026 bij is gekomen. Hierdoor zullen er nog veel kale locaties zijn te vinden. De vraag hierbij is wat de andere bomen ondervinden door de windval en of alle schimmel is verdwenen.
(Bronnen: Provincie Noord-Holland, Magazine Noord-Holland, alkmaar.nieuws.nl, SIF Collectief, Khamakar News Agency)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 18.09.2026
