WOUDENBERG – Volgens de verschillende media en ook de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Natuurtoezicht zijn er de afgelopen dagen meldingen gemaakt van het afsterven van duizenden Nederlandse Beuken door een extreme zomerdroogte, gevolgd – mogelijk – door extreme wateroverlast. Oude en jonge Beuken – met name op historische landgoederen en in bossen door het gehele land – verzwakken in een rap tempo en moeten waarschijnlijk massaal worden gekapt. Hierbij wordt door de natuurorganisaties al gesproken over een pijnlijke situatie die de Nederlandse bosstructuur zal veranderen.
Grillige klimaat
Volgens de bronnen is de Beuk – Fagus sylvatica – biologisch gezien niet goed uitgerust voor het huidige en grillige klimaat. Dit komt onder meer door het oppervlakkige wortelstelsel, zuurstofgebrek en ‘zonnebrand’. Aangezien de wortels van de boom niet heel diep gaan en als daarbij ook het grondwater zakt – soms wel 30 centimeter lager dan normaal – kunnen de wortels het water niet meer bereiken en is de kans groot dat het wortelstelsel zal afsterven.
Tegenwoordig wisselen perioden van extreme droogte af met hevige regenval en juist dat laatste kan een probleem worden. De reeds verzadigde of juist dichtgeslagen grond houdt het water vast, waardoor de verzwakte wortels verdrinken door zuurstofgebrek. Om de verdamping af te remmen, zal de boom massaal bladeren laten vallen, waardoor het zonlicht direct op de gladde stammen kan schijnen, waardoor ‘zonnebrand’ ontstaat. Door deze zonnebrand barst de bast en hebben de parasitaire schimmels vrij spel.
Klimaatverandering
Door het steeds veranderende klimaat in Nederland heeft de gewone Beuk het steeds zwaarder. Het is een boom die houdt van een koel en vochtig klimaat en kan slecht tegen extreme droogte, hitte en wateroverlast. Zo kunnen langere perioden van droogte in de zomer zorgen voor bladverbranding en groeiremming. Tevens zal bij verdrogende bodems en dalende grondwaterstanden de boom door de oppervlakkige wortels geen diep water bereiken.
Het mag duidelijk zijn dat verzwakte bomen gevoeliger zijn voor schimmels en insecten. Tevens kan felle zonneschijn – onder meer bij open bosranden en geen bescherming door andere bomen – de schors beschadigen. Ondertussen wordt reeds rekening gehouden dat de Beuk geen goede keus meer is voor zandgronden en stedelijke locaties. Daardoor zullen beheerders binnen een gemeente en van bossen steeds vaker kiezen voor robuustere boomsoorten die beter bestand zijn tegen warmte en droogte.
Bomen hebben het zwaar
Enkele weken geleden kwamen de landelijke media ook al met bericht dat door de aanhoudende droogte ook de bomen het zwaar hebben, vooral de Fijnspar en de Beuk. De bomen zijn er om de bezoekers en de wandelaars op alle manieren verkoeling te bieden, zoals een schaduwplaats in het stadspark en te zorgen voor de benodigde schone lucht. Maar met dit weer hebben de bomen het zelf moeilijk en daardoor heeft Staatsbosbeheer ook aan de bel getrokken.
Volgens Staatsbosbeheer sterft de Fijnspar – vaak aangeplant op zandgrond dat wat hoger ligt – momenteel af, omdat deze bossen relatief veel last hebben van de droogte. Door de hitte maakt de boom ook minder hars aan, waardoor insecten makkelijk in de stam de weg kunnen vinden en op die manier de boom aantasten. Tevens gaat het om de Beuk, die zijn blad nu al laat vallen om meer water vast te houden. Het lijkt een herfst aangezicht midden in de zomer.
Ook Wageningen University & Research waarschuwt nu al en geeft aan dat ook in het straatbeeld de komende jaren wat gaat veranderen, daar binnen 50 jaar dit soort bomen in een stedelijke omgeving wereldwijd het niet zullen overleven. Ook hier wordt gemeld dat – gezien de hogere temperaturen – de stadsbomen last hebben van onder meer droogte, een toenemende zoute grond en te weinig ruimte voor de wortels.
3 – 30 – 300 regel als standaard
Cecil Konijnendijk – onderzoeker, adviseur en buitengewoon hoogleraar in Canada – stelde in 2021 dat genoeg bomen om een persoon zorgen voor ontspanning en vergroot het leervermogen. Daarom kwam hij met de 3 – 30 – 300 regel, wat inhoudt dat men vanuit de woning drie volwassen bomen moet zien, 30 procent van elke buurt bedekt moet zijn met boomkronen en dat binnen een straal van 300 meter een park of een ander groengebied moet zijn.
Deze regel is standaard geworden voor het groenbeleid van de gemeenten, wat bij de kwekers ook duidelijk te merken is. Zo is een kwekerij in Udenhout bezig sinds een paar jaar met klimaatbestendige bomen, onder meer Acacia en de Honingboom. Volgens de kwekerij kunnen juist deze bomen tegen de droogte en zijn ideaal voor een stedelijke ruimte. Daarnaast wordt door gemeenten meer verschillende boomsoorten naast elkaar geplant, wat meer risicospreiding is, zodat niet alle bomen afsterven bij langere perioden van droogte of natheid.
Nederlandse natuur
Volgens bronnen moeten bosbeheerders zoals Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten noodgedwongen ingrijpen. Zo zal er grootschalige kap gaan plaatsvinden, langs wandelpaden op bekende locaties – onder meer de Stichtse Lustwarande en Landgoed Den Treek – waar dode Beuken gekapt gaan worden om gevaar voor wandelaars te voorkomen. Maar een groter probleem zal kunnen zijn dat de iconische, schaduwrijke Beukenlanen – kenmerkend voor de Nederlandse cultuurhistorie – langzaam gaan verdwijnen.
Natuurlijk zal de Beuk niet volledig uitsterven, maar zal wel terrein verliezen op locaties van droge zandgronden en slecht drainerende bodems. Om de bossen te kunnen redden, zullen beheerders afstappen van de monoculturen – bossen met één boomsoort – en inzetten op bosverjonging en variatie, waarbij gebruik wordt gemaakt van boomsoorten die wortels hebben die dieper kunnen komen of beter bestand zijn tegen hitte en extreme nattigheid.
(Bronnen: De Gelderlander, AD, KNVVN, Flora van Nederland, Weer Verteller, Trouw, Noen, Den Treek Henschoten)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 03.08.2026
