HILVARENBEEK – Afgelopen week kon men op de gemeentelijke site van de gemeente Hilvarenbeek lezen dat het noordelijke deel van het Beekdal op Landgoed De Utrecht vanaf 16 juni tijdelijk is afgesloten voor bezoekers. Volgens de gemeente staan er in het gebied veel dode en instabiele bomen, waardoor een direct veiligheidsrisico is ontstaan. De gemeentelijke site geeft aan dat de bomen onverwacht kunnen omvallen of zware takken kunnen verliezen. Dit kan zelfs gebeuren zonder wind en daardoor vormen de bomen een gevaar voor wandelaars en andere recreanten.
Groenbeleidsplan gemeente Hilvarenbeek
In het begin van het jaar heeft het college van de gemeente Hilvarenbeek 2 documenten aan de gemeenteraad aangeboden over het Groenbeleidsplan Hilvarenbeek. Volgens het college is het Groenbeleidsplan nodig in het kader van klimaatverandering. Tevens zou de biodiversiteit onder druk staan en moest het oude plan van 2018 aangepast worden aangezien er vernieuwingen zijn geweest op het gebied van normen, richtlijnen en handvatten en men wilde in lijn komen met de Omgevingsvisie.
Volgens het voorwoord van het officiële Beleidsplan van wethouder Cathy Noordergraaf-Jansen is de gemeente Hilvarenbeek trots op de groene leefomgeving, waarbij groen een esthetische waarde heeft én een cruciale rol speelt in het welzijn van de bewoners, het behoud van de biodiversiteit en de aanpak van klimaatverandering. Met het plan wil de gemeente een samenhangend en toekomstbestendig beleid ontwikkelen waarin groen, bomen en zandpaden elkaar versterken.
Dode en instabiele bomen
De gemeentelijke site geeft aan dat het landgoed De Utrecht te maken heeft gehad met steeds extremere weersomstandigheden, die het gevolg zijn van de klimaatverandering. Deze weersomstandigheden zorgen ervoor dat er stress ontstaat bij bomen en dan in het bijzonder bij boomsoorten die gevoelig zijn voor snelle wisselingen in vocht en temperatuur, zoals bij de Beuken het geval is.
In de jaren 2023 en 2025 – met langdurige natte perioden – is de bodem verzadigd geraakt, waardoor de wortels te weinig zuurstof kregen, wat wortelrot en instabiliteit heeft veroorzaakt. Daarnaast zijn er ook zeer droge periodes geweest – zoals in 2025 – waardoor warmtestress ontstond. De bomen die door de natte perioden al verzwakt waren, konden deze perioden van extreme warmte niet opvangen.
Gevoelige boomsoort: de Beuk
In het gebied komen nogal wat Beuken voor en dit is juist een boomsoort die bijzonder gevoelig is voor de snelle afwisselingen tussen nat en droog. De soort verdraagt de langdurige bodemverzadiging en de extreme droogte zeer slecht, waardoor deze bomen sneller afsterven en instabiel worden. Het gevolg van deze ontwikkelingen is dat er een beekdal en bosgebied is ontstaan waarin veel bomen structureel verzwakt zijn en onverwachts kunnen omvallen.
Dit heeft de gemeente Hilvarenbeek doen besluiten om het gebied af te sluiten op basis van artikel 461 van het Wetboek van Strafrecht. Dit is nodig om de veiligheid van bezoekers te kunnen garanderen, maar tevens dat overtreders riskeren aansprakelijk gesteld te worden voor de schade en kunnen daarom strafrechtelijk worden vervolgd. Daarnaast laat de gemeente weten dat het gebied gesloten blijft totdat de boomveiligheidsspecialisten hebben vastgesteld dat het gebied weer veilig toegankelijk is. Door de omvang van de schade zal het onderzoek en hersteltraject enige tijd in beslag nemen.
Landgoed De Utrecht
In de Brabantse Kempen ligt het Landgoed De Utrecht, wat ooit begonnen is als een project van ontginning. Tegenwoordig is het een gebied van bos- en natuurterreinen, akker- en graslanden, zelfs een golfbaan en een natuurbegraafplaats, naast woningen, boerderijen en horeca. Het Landgoed is gesitueerd in de gemeenten Hilvarenbeek en Reusel-De Mierden en grenst aan België.
In de periode van rond 1850 waren er in het gebied uitgestrekte heidevelden te vinden, maar aangezien men akkergronden en productiebossen wilde ontwikkelen is men begonnen met het ontginnen van de woeste gronden. Er was sprake van een soort ‘gedegradeerd bos’ als gevolg van houtkap en overbeweiding, waarbij het in eerste instantie ging om natte heide. Hierdoor zijn verschillende vennen en vennetjes ontstaan.
Aangezien aan het eind van de 19e eeuw kunstmest in de verkoop kwam, waren de schapen niet meer nodig voor de productie van mest en was eigenlijk de heide ook niet meer nodig en kon het ‘grote ontginnen’ beginnen. Op de droge heide werden bossen gepland en werd de vochtige heide omgezet in cultuurgrond. Zo’n 75 procent van het Landgoed bestaat uit bos, heide en vennen.
Dit is natuur van goede kwaliteit, wat ook behouden moet worden voor volgende generaties, wat continue vraagt om aandacht, onderzoek, aanpassingen en veranderingen. Hierbij gaat het met name om een duurzame ontwikkeling en juist niet over een stabiele toestand. Wil men het Landgoed in stand houden, dan is er een dynamisch proces nodig van meegroeien met ontwikkelingen in de tijd, met behoud van de waarden. Op die manier zal de bezoeker er in de natuur beleving weinig van merken.
(Bronnen: Gemeente Hilvarenbeek, BD, Omroep Brabant, Landgoed De Utrecht, Khamakar News Agency)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 19.06.2026
