BARNEVELD – Het is vaak heel irritant dat de lokale media haar ‘groenartikelen’ achter een paywall hebben staan, waardoor het moeilijker wordt om de juiste informatie over bomen en het groen te kunnen vinden. Dat heet de macht van de lokale media en dat is in Barneveld niet anders. Deze week kwamen de lokale media met het artikel ‘We willen de kapitale bomen op Landgoed Schaffelaar nog 100 jaar in de benen houden’, maar het artikel staat achter de paywall.
Landgoed Schaffelaar
In 2024 was het al niet anders met het artikel ‘In 2005 werden veel bomen omgezaagd op Landgoed Schaffelaar; dat leidt nu tot iets moois’ en in maart van dit jaar hetzelfde trieste liedje met het artikel ‘Kappen of niet meer kappen nabij het Veertienlanenpunt op Landgoed Schaffelaar?’
In mei 2006 heeft het Geldersch Landschap onderzoek gedaan naar de bomen en struiken op haar locaties en vastgelegd in het rapport ‘Inventarisatie van autochtone bomen en struiken in de terreinen van Het Geldersch Landschap’, waarbij op pagina 55 informatie is te vinden over het Landgoed Schaffelaar. Volgens de gegevens ligt het Landgoed Schaffelaar ten noordoosten van Barneveld en het zou vooral van cultuurhistorisch belang zijn. Volgens het rapport zou het park voor een belangrijk deel van 1767 zijn en een gedeelte zou nog ouder zijn.
Van Kasteel tot Landgoed
Middels een andere bron kan men lezen dat er op de Koewei in de 16e eeuw een huis stond, in eerste instantie met de naam Hackfort en later met de naam Schaffelaar – dat laatste als eerbetoon aan Jan van Schaffelaar. Volgens deze bron zou de – oudst bekende – bezitter van dit kasteel Floris van Hackfort zijn geweest en die leefde vóór 1600. De Spanjaarden hebben het kasteel rond 1585 verwoest, waarna een nieuw huis werd gebouwd wat in 1767 met ongekende stijl en luxe werd herbouwd in opdracht van Lucas Willem baron van Essen.
Een leerling van de ontwerper van de paleistuinen van Versailles heeft de tuin van het Landgoed ontworpen, echter in 1800 is het huis afgebrand, waarna de burgemeester van Barneveld – Jasper Hendrik baron van Zuylen Van Nievelt – in 1808 het Landgoed heeft aangeschaft. Na de dood van de burgemeester heeft zijn neef het Landgoed geërfd, die het huis liet (her)bouwen op een neogotische manier. Verschillende mensen hebben het Landgoed bewoond, maar vanaf 1935 liepen de kosten te hoog op, waardoor continue bewoning niet meer interessant was.
Rapport Geldersch Landschap
Volgens het rapport zou rond 1850 nabij het Landgoed een park in Engelse landschapsstijl zijn aangelegd en – in 2006 – werd aangegeven dat een groot deel van het Landgoed vergelijkbaar is met een topografische kaart van ongeveer 1840. De gegevens geven aan de bodem van het Landgoed bestaat uit zand met lokaal een karakter van leem of veen. Gemeld werd dat het grootste deel bestaat uit ‘opgaand loofhout’, enkele houtwallen, bosranden en percelen van rabattenbos met hakhout. Een rabattenbos is een perceel dat historisch is aangelegd op opgehoogde stroken grond – de zogenaamde rabatten – afgewisseld met parallelle greppels. Vaak werd dit systeem in vroegere tijden gebruikt om natte of drassige percelen te ontwateren, waardoor houtteelt of bosaanplant mogelijk werd.
Men kon in het gebied zogenaamde spaartelgen vinden van de Zomereik, Zwarte Els en Es. Daarnaast zou op de drogere delen Zomereiken en Wintereiken te vinden zijn en op de nattere delen Elzen. Tevens zijn er autochtone bomen en struiken genoteerd, zoals Zwarte Els, Es, Zachte Berk, Ratelpopulier, Hazelaar, Klimop, Sporkehout, Wilde Kamperfoelie, Zwarte Bes, Bitterzoet, Wilde Lijsterbes, Gewone Vogelkers en nog veel meer soorten.
Adviesnotitie beheervisie Landgoed Schaffelaar
De gemeente Barneveld heeft de Adviesnotitie beheervisie Landgoed Schaffelaar opgesteld in maart 2026 waarin wordt aangegeven dat Landgoed Schaffelaar een historisch waardevol gebied is in Barneveld. Middels de Adviesnotitie wil de gemeente input leveren aan het Geldersch Landschap en Kasteelen voor de nieuwe beheervisie over het Landgoed en om richting te geven als ‘beleidsmatige onderlegger voor besluitvorming en uitvoering’.
Volgens de gegevens in de Adviesnotitie is de gemeente Barneveld eigenaar van – zoals het genoemd wordt – Huize ‘de Schaffelaar’ met koetshuis, heemtuin, grasland, wegen en omliggende gronden, ruim 4 hectare groot. De gemeente heeft het geheel in erfpacht gegeven tot 2052 aan de Stichting Het Geldersch Landschap. Daarnaast worden de natuurwaarden beschermd via bestemmingen als ‘Bos met meervoudige doelstelling’ en ‘Agrarisch gebied II’ en via onderhoudsverplichtingen voor bomen, beplantingen en de heemtuin.
Schriftelijke vragen Lokaal Belang
Gert Hein Kevelam van de fractie van Lokaal Belang heeft op 8 juli 2025 schriftelijke vragen gesteld over de nieuwe beheervisie Landgoed Schaffelaar, waarop het college op 21 oktober 2025 heeft geantwoord. Een van de vragen – nummer 4 – ging over de zogenaamde permanente bomen, wat de bomen zijn die blijven staan tot ze ‘op zijn’. In het antwoord heeft het college laten weten dat de bomen, dat hoe ouder ze worden, des te meer ecologische waarden hebben op diverse gebieden, onder meer door de waarden van het kroonoppervlak en de mate van opname van CO2 en water, waarbij de meerwaarde mede afhankelijk is van verschillende omgevingsfactoren.
In vraag 5 wordt gewezen naar het veranderen van productiebos van het veertienlanenpunt naar een bos van ‘permanente bomen’. Volgens de fractie van Lokaal Belang zouden de zogenaamde ‘taartpunten’ van het gebied anders ingericht kunnen worden, zodat er een bos zou ontstaan met meer permanente bomen. De gemeente Barneveld is lid van de klankbordgroep van de Stichting Het Geldersch Landschap en is daarom gevraagd om hierover input te leveren, alleen de Stichting moet een nieuwe visie ontwikkelen en vaststellen.
(Bronnen: Gemeente Barneveld, Gemeenteraad Barneveld, Barneveldse Krant, Barneveld Centrum)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 15.05.2026
