ZEEWOLDE – Oktober 2025 werd een waarschuwing afgegeven door het Kennisplatform Eikenprocessierups dat – na jaren van daling in het aantal Eikenprocessievlinders – voor het eerst weer een toename was geconstateerd. In dat jaar zou het aantal vlinders per val gemiddeld zo’n 3 maal hoger liggen dan in 2024, waarbij vooral de noordelijke provincies rekening moesten houden met een hoge plaagdruk. Afgelopen weken bleek dat het aantal Eikenprocessierupsen twee maal hoger ligt dan vorig jaar.
De Eikenprocessievlinders
Jarenlang ging het aantal Eikenprocessievlinders naar beneden, maar in 2025 was er weer een toename. Door deze toename moesten met name gemeenten in de noordelijke provincies Friesland, Groningen, Drenthe en Overijssel rekening houden met een hoge plaagdruk en dus met een forse toename van gezondheidsklachten door de rupsen. Door de waarneming werden deze provincies aangewezen als risicogebieden.
Tevens werd in 2025 gemeld dat niet het beheer van de gemeente veel invloed heeft op het aantal rupsen, maar de mogelijkheid (het mechanisme) van de rupsen om zichzelf te beschermen tegen een mogelijke uitroeiing. In dat jaar is gezien dat op bepaalde locaties waar jaren nauwelijks vlinders of nesten zijn aangetroffen, nu ineens uitbraken zijn gezien. Volgens het Kenniscentrum komt dit door een pauze, waarbij rupsen en poppen meerdere jaren in rust in de grond verblijven (deze pauze wordt diapauze genoemd).
Eikenprocessierupsen in 2026
De regionale en lokale media in de provincie Gelderland zijn de afgelopen weken met berichten gekomen over de Eikenprocessierupsen, waarbij melding wordt gedaan dat het aantal Eikenprocessierupsen twee maal zoveel is dan in 2025. Er wordt zelfs gezegd dat in sommige plaatsen alle eiken besmet zouden zijn. Ook nu wordt er weer gemeld dat na een aantal jaren de overlast door de rups leek af te nemen, de druk door de dieren en dus kans op jeuk deze zomer schijnt toegenomen te zijn.
De gemeente Barneveld heeft een pagina ‘Eikenprocessierups en spinselmot’ – helaas is het niet duidelijk wat de datum is van de pagina. De lokale media heeft 2 weken geleden al laten weten dat de overlast door de Eikenprocessierups aan het toenemen is en dat er in de gemeente nesten zijn aangetroffen bij 785 Eiken in de gemeente. Andere bronnen geven aan dat bij zo’n 785 Eikenbomen overlast is gemeld door de Eikenprocessierups, waarbij het gaat om 65 meldingen.
Aanpak Barneveld
Tevens werd aangegeven dat de gemeente bezig was met het verwijderen van de nesten. Op dat moment zou het grootste deel van de nesten ondertussen zijn verwijderd, maar men gaat nog door met de werkzaamheden. Volgens de gemeente Barneveld komen regelmatig vragen en meldingen binnen over ’dradige nesten’ in struiken met veel rupsen, waarbij het soms de Eikenprocessierups is en soms ook de Spinselmot. De brandharen van de Eikenprocessierups kunnen in de maanden mei, juni, juli en augustus voor gezondheidsklachten zorgen, onder meer irritatie aan huid, ogen en luchtwegen.
De gemeente zuigt de nesten weg uit de gemeentelijke bomen en alleen op locaties waar inwoners risico lopen. Daarna – indien nodig – wordt een biologisch bestrijdingsmiddel op de bladeren van de bomen aangebracht. Daarnaast worden nestkasten geplaatst, zijn kruidenmengsels in de bermen gezaaid en wordt er minder gemaaid. Hierdoor moeten er meer insecten – zoals de sluipwesp en sluipvlieg – die eitjes in de Eikenprocessierups leggen, waardoor de laatste sterft. Tevens zullen de insecten vogels aantrekken, die de rupsen eten.
Ook wordt gebruikgemaakt van het plaatsen van feromoonvallen in het najaar, die de uitgevlogen mannelijke Eikenprocessievlinders in een val lokken. Daarna worden de vlinders geteld, waarna men er achter komt of er meer of minder nesten zijn dan het jaar ervoor. Normaal gesproken wordt de bestrijding van de Eikenprocessierups in de openbare ruimte uitgevoerd in de gebieden waar inwoners de meeste risico’s lopen, zoals drukke fietspaden, scholen, kinderdagverblijven, verzorgingscentra en publieke gebouwen.
Aanpak Zeewolde
Een week geleden kwamen de lokale media met de mededeling dat in 126 Eikenbomen in de gemeente Zeewolde nesten van de Eikenprocessierups zijn gevonden, waarna de gemeente de bijna 3.500 Eiken in het dorp en het buitengebied heeft laten controleren. Bij de bomen waar nesten zijn aangetroffen, zijn deze ondertussen verwijderd. Ook hier is gemeld dat de Eikenprocessierups in de afgelopen jaren in steeds minder bomen was aangetroffen, maar volgens experts is er weer een toename te merken.
Volgens het Kenniscentrum Eikenprocessierups zouden hiervoor 2 mogelijke oorzaken kunnen worden aangedragen, waarvan de eerste oorzaak is dat rupsen die zich eerder in nesten in de grond schuilhielden, opnieuw actief zijn geworden. Daarnaast kan het mogelijk zijn geweest dat de regen in 2025 er voor gezorgd heeft dat de vlinders niet zo ver zijn uitgevlogen, waardoor de eitjes dichter bij de oorspronkelijke locatie zijn gebleven.
Plaagdrukmonitor
Volgens de regionale media zou de Eikenprocessierups in 13 procent van de ruim 122.000 onderzochte Eiken te vinden zijn, wat bijgehouden wordt op de zogenaamde Plaagdrukmonitor. Opvallend op de kaart is dat een gemeente Almere genoemd wordt, maar de gemeenten Barneveld en Zeewolde geen gegevens hebben ingestuurd of op de kaart vastgelegd.
Volgens de gegevens zijn vooral in het noorden van het land grote rode gebieden te vinden – besmet en overlast – en dat in de gemeenten Hoogeveen, De Bilt en Montferland alle Eiken zijn aangetast door de Eikenprocessierups. In de afgelopen maanden is sprake geweest van hitte en droogte, waardoor de Eiken last hadden van meeldauw. Hierdoor zijn de bladeren hoog in de bomen niet zo aantrekkelijk voor de rups en heeft daarom een nest in de grond gemaakt.
In juni zijn er inderdaad nogal wat rupsen uit de grond gekomen in onder meer de provincies Drenthe, Overijssel en Flevoland. Waarschijnlijk hebben ze jaren gewacht in de grond. Daarnaast kan het voorkomen dat bij flinke wind de nesten uit de bomen zijn gewaaid. Maar het is ook moeilijk de rups preventief te bestrijden door de aanwezigheid van waardevolle vlinders. Zo kon de Eikenprocessierups in een gemeente als Zevenaar minder worden bestreden.
(Bronnen: Gemeente Barneveld, Barneveldse Krant (+ Instagram), Zeewolde Actueel, De Gelderlander, Khamakar News Agency)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 27.07.2026
