DEN HOUT – Volgens de site van de ‘Bomenbieb’ zou de boom op de driesprong van de Vrachelsestraat en de Achterstraat – op de grens van het buurtschap Vrachelen en het dorp Den Hout, in de gemeente Oosterhout – vermoedelijk de laatst overgebleven Heilige Eik van Nederland zijn. Het is niet helemaal duidelijk – als men de verschillende media mag geloven – hoe oud de Eik zou zijn. Gelukkig is de boom terug te vinden op de Lijst van Monumentale bomen in de gemeente.
Laatste Heilige Eik
De site ‘Bomenbieb’ laat weten dat de Eik op de grens van het buurtschap Vrachelen en het dorp Den Hout vermoedelijk de laatst overgebleven Heilige Eik van Nederland is, waarbij schattingen over de leeftijd uiteen lopen van 300 tot 800 jaar. Echter volgens de Lijst van Monumentale Bomen in Oosterhout (editie 2023) zou de plantdatum 1655 zijn geweest. Dit heeft de gemeente laten weten naar aanleiding van technische vragen van de fractie van Gemeentebelangen Oosterhout tijdens de raadsvergadering van 4 juli 2023.
De fractie van Gemeentebelangen Oosterhout stelde in vraag 3 de vraag of de historische boom in de Achterstraat de Heilige Eik was, daar de naam bij de boom Hollandse Linde was en de plantdatum 1550. Hierop heeft de gemeente geantwoord, dat de Heilige Eik boomnummer b001.00 heeft in de lijst, waarbij tevens werd gemeld dat het plantjaar in de lijst bij de bomen gebaseerd is op een schatting. Volgens de Lijst van Monumentale Bomen in Oosterhout (editie 2023) heeft de gemeente meer oude bomen, zoals een Treurbeuk uit 1750, een Hollandse Linde uit 1800, tweemaal een Es uit 1650, Zomereiken uit 1850, een Gewone Linde uit 1795, een Hollandse Linde uit 1750, een zomereik uit 1750 en dus de Hollandse Linde uit 1550.
Geschiedenis, niet eensluidend
Volgens de Bomenbieb heeft de Heilige Eik een omtrek van 4 meter en een hoogte van bijna 13 meter. Dit laatste is in de lijst van 2023 van de gemeente ‘maar’ 9 meter. Volgens gegevens zou de boom op de ambtsketen van de burgemeester van Oosterhout staan. Vervolgens zijn er verschillende hypotheses te vinden over de leeftijd. Zo zou er een verhaal zijn dat de boom haar heilige status heeft ‘gekregen’ van een oudere voorganger en daarom zou de leeftijd van de huidige boom ruim 300 jaar zijn. Daarnaast zou er een onderzoek uitgevoerd zijn – op basis van historische bronnen en oude prenten – waaruit de leeftijd van 600 tot 800 jaar is gekomen.
Daarnaast is er de site ‘Monumentale bomen’ die meldt dat de ‘Heilige Eik’ komt uit de Middeleeuwen, maar dat er vele volksverhalen zijn over en rond de boom. Maar het meest waarschijnlijke is dat de boom opnieuw geplant is in de 16e eeuw op de plaats waar een Eik stond in de Middeleeuwen. De boom heeft maar de helft van de stam, waarbij schors en een deel van het binnenste nog overeind staan, zodat er steeds weer blad aan de boom komt. De rest van de Eik zou verdwenen zijn door verscheidene blikseminslagen.
De naam ‘Heilige Eik’ zou kunnen wijzen op een mogelijk ‘voor-christelijke’ oorsprong. Boswachter Joris Hellevoort – van Het Utrechts Landschap – moet het wel degelijk de oudste Eik van Nederland zijn en hierbij wordt gewezen op archieven waarin in 1353 melding werd gemaakt van een ‘Heilige Eik’ in Den Hout. Volgens de boswachter zou het hierbij om dezelfde boom gaan, die mogelijk in 1250 zou zijn geplant. Volgens de boswachter werd de Eik in 1353 al een Dikke Eik genoemd en in 1482 werd de ‘Heilige Eik’ een grote Eik genoemd. Tevens kwamen meldingen in de archieven voor uit 1555 en 1614. Dit heeft Joris Hellevoort in zijn boek van 2022 “De wortels van ons land – cultuurgeschiedenis van de 21 beroemdste bomen in Nederland” vastgelegd.
Acht eeuwen
Volgens de lokale media staat de ‘Heilige Eik’ al zo’n 8 eeuwen op de splitsing van wegen die Vrachelen en het meer dan 700 jaar oude dorp Den Hout met elkaar verbinden. Tevens gaven de media aan dat 2 eeuwen geleden de bliksem is ingeslagen in de boom, maar dat elk jaar weer een gezonde, groene en dichtbegroeide kruin te vinden is van de Eik. Er zullen mensen zijn die de boom niet zo mooi (meer) vinden, daar er flinke scheuren ontstaan zijn aan de zijkant door de bliksem, maar daar gaat het niet om.
Het is een zeer oude boom in het natuur van Nederland, waar men trots op moet zijn. Tevens is het van groot belang dat de boom extra en goed onderhoud krijgt, zodat de boom nog lang mee kan. Tevens gaan de media in op de naam ‘Heilige Eik’, want het christelijk geloof was overal in het land in de 12e en 13e eeuw aanwezig, naast het feit dat er nog steeds veel bijgeloof was. In de periode voor het christendom was voor bewoners in West-Europa een Eik heilig en zouden er bepaalde rituelen worden uitgevoerd. Dit heeft men een lange tijd volgehouden, waardoor katholiek Nederland probeerde om de Eiken te kappen. De ‘Heilige Eik’ in Den Hout is hiervoor gespaard gebleven.
Daarnaast zouden er ook ‘verhalen’ te vinden zijn over een kluizenaar die zogenaamd in de ‘Heilige Eik’ zou hebben gewoond en dat hij spek heeft gerookt in de boom, waardoor deze zwart is geworden. Ook de site van de ‘Bomenstichting’ heeft een item over het werk van Joris Hellevoort en zijn boek. De Bomenstichting heeft het op haar site over ‘Het Heilige Eik Mysterie’ waarin gesproken wordt over de oudste bronnen die praten over ‘Den Groten Eyck’ in 1482. Tevens wordt hier genoemd dat het ‘sterke vermoeden’ is dat het hierbij om dezelfde boom gaat als de ‘Heilige Eik’ die in 1529 voor het eerst in de bronnen verscheen.
(Bronnen: Gemeente Oosterhout, Gemeenteraad Oosterhout, Bomenbieb, Omroep Brabant, Monumental Trees, Wikipedia, Bomenstichting, BN de Stem)
Henny AJ Kreeft (Stichting De Groene Mantelzorger)
Onafhankelijke (Burger) Journalistiek
© Khamakar News Agency / 07.03.2026
