Nederlandse economische relaties die de Israëlische bezetting van Palestijnse en/of Syrische gebieden ondersteunen

Een onderzoeksrapport in opdracht van United Civilians for Peace

Israël houdt vanaf 1967 de Westelijke Jordaanoever (inclusief Oost-Jeruzalem), de Gazastrook en de Golan Hoogvlakte bezet. Deze gebieden bevinden zich voorbij de Groene Lijn, de internationaal erkende grens van de staat Israël. Israël heeft nederzettingen in deze bezette gebieden gevestigd, wat volgens het internationaal recht (de Vierde Conventie van Genève) illegaal is.
Israëls nederzettingen in de Gazastrook zijn in augustus 2005 ontmanteld. Op de Westelijke Jordaanoever en de Golan Hoogvlakte echter worden nederzettingen continu uitgebreid en nieuwe nederzettingen gevestigd. Deze nederzettingen zijn een bron van ernstige en systematische mensenrechtenschendingen, die het dagelijkse leven van miljoenen Palestijnen en enkele duizenden Syriërs schaden die onder de Israëlische bezetting leven. Daarnaast vormen deze nederzettingen een serieuze belemmering om vrede te bewerkstelligen tussen Israëli’s en Palestijnen.

Zakelijke activiteiten en mensenrechten
Zakelijke activiteiten in de nederzettingen en de daaraan verbonden industriële zones zijn van groot belang voor de economische levensvatbaarheid van de nederzettingen. Landbouwbedrijven die groente, fruit en bloemen produceren spelen een belangrijke rol, maar industrieën die voedselproducten, plasticproducten, cosmetica en vele andere producten produceren zijn ook van betekenis voor de economie van de nederzettingen. Vele internationale bedrijven hebben handel- en investeringsrelaties met deze nederzettingenbedrijven, waardoor ze betrokken zijn bij activiteiten die leiden tot mensenrechtenschendingen.
United Civilians for Peace (UCP) – een samenwerkingsverband van zes vredes- en ontwikkelingsorganisaties in Nederland – pleit voor een oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict die in overeenstemming is met het internationale recht. Volgens UCP belemmeren internationale handelsrelaties met de bezetting een dergelijke oplossing. UCP heeft daarom opdracht gegeven voor dit rapport, dat als doel heeft de Nederlandse economische relaties met de Israëlische bezetting van Palestijnse en Syrische gebieden in kaart te brengen.
Het onderzoek heeft 35 Nederlandse bedrijven geïdentificeerd die directe of indirecte relaties onderhouden met de bezetting van Palestijnse en/of Syrische gebieden: 21 bedrijven met een Nederlands hoofdkantoor en 14 Nederlandse dochterondernemingen van Israëlische bedrijven.

Handelsbetrekkingen
Producten uit de nederzettingen zijn niet gemakkelijk te identificeren op de Nederlandse markt, aangezien zij meestal het etiket “Made in Israel” dragen. De etikettering van nederzettingenproducten als zijnde Israëlisch moet tegen de achtergrond van het EU-Israël Associatieverdrag worden gezien. Volgens dit akkoord, dat in juni 2000 werd gesloten, zijn Israëlische exportproducten bestemd voor de Europese Unie vrijgesteld van importheffingen.
De EU neemt al lange tijd het standpunt in dat producten uit de nederzettingen niet in aanmerking komen voor deze handelsvoordelen. Sinds februari 2005 is een overeenkomst van kracht die vereist dat op Israëlische goederen die naar de EU worden geëxporteerd de plaats van herkomst wordt aangegeven. Dit stelt de douaneautoriteiten van de EU-lidstaten in staat om Israëlische producten van nederzettingenproducten te onderscheiden. Of deze overeenkomst effectief werkt, is niet bekend.
Ondanks deze verwarrende etiketteringspraktijken zijn in totaal 23 Israëlische nederzettingsbedrijven geïdentificeerd die naar Nederland exporteren:
Groente en fruit: Agrexco, Arava, Hadiklaim, Jordan Plains
Andere voedselproducten: Adanim Tea, Amnon + Tamar, Oppenheimer
Bloemen: Agrexco
Wijn: Barkan, Carmel, Golan Heights, Tishbi
Andere dranken: Soda-Club
Cosmetica: Dead Sea Laboratories, Intercosma
Plasticproducten: Keter Plastic, Mapal Plastic Products, Tip Top Toys
Metaalproducten: A.R.I. Flow Control Accessories, Mul-T-Lock
Andere producten: Afic, Bio-Lab, Caesarea Carpets, Ofertex Industries
In de meeste gevallen exporteren deze bedrijven goederen die in nederzettingen zijn vervaardigd naar Nederland, in sommige gevallen vermengd met goederen die in Israël zijn geproduceerd. In sommige gevallen zijn de geëxporteerde producten in Israël vervaardigd, maar wordt het bedrijf toch in dit rapport opgenomen aangezien het een groot kantoor of een fabriek in een nederzetting heeft.
Van een deel van deze 23 bedrijven zijn bij elkaar 25 Nederlandse handelspartners gevonden: 8 Nederlandse marketingdochters van de betreffende Israëlische bedrijven en 17 Nederlandse verkopers en importeurs. Groente en fruit die door deze bedrijven uit de nederzettingen worden geëxporteerd, worden door de meeste Nederlandse supermarktketens verkocht, voornamelijk onder de merknamen Carmel en Jaffa. Bloemen van Agrexco worden breed gedistribueerd in Nederland. Andere producten die geëxporteerd worden door bedrijven uit de nederzettingen, worden verkocht door bekende Nederlandse winkelketens.

Andere bedrijfsrelaties met de bezette gebieden
Er zijn twee Nederlandse bedrijven geïdentificeerd met investeringen in nederzettingen in door Israël bezette gebieden:
Soda-Club is een Israëlische producent van frisdrank, die zijn juridische zetel naar de Nederlandse Antillen heeft verplaatst en zijn houdstermaatschappij naar Nederland. Soda-Club produceert koolzuurtoevoegende apparaten in een nederzetting op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Unilever is een van oorsprong Brits-Nederlands bedrijf voor voedselproducten, schoonmaakmiddelen en lichaamsverzorgingsproducten, dat 51% van de aandelen bezit van een zoutjes- en snackfabriek in een nederzetting op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Twee Nederlandse bedrijven hebben infrastructurele diensten en producten geleverd die de Israëlische bezetting van Palestijnse gebieden ondersteunen:
Interwand Eibergen levert glazen wanden voor een nieuw terminalgebouw bij de Erez grensovergang tussen Israël en de bezette Gazastrook, die beheerd wordt door het Israëlische Departement voor Veiligheid.
Riwal verhuurt mobiele kranen die gebruikt worden bij de bouw van de Israëlische afscheidingsmuur op de bezette Westelijke Jordaanoever.

Zes Israëlische bedrijven met activiteiten in de door Israël bezette gebieden hebben in totaal 14 dochterbedrijven in Nederland:
Agrexco: heeft twee marketingdochters in Nederland voor de verkoop van bloemen, groenten en fruit;
Arava: heeft twee marketingdochters in Nederland voor de verkoop van groenten en fruit;
Bio-Lab: heeft in Nederland een dochteronderneming die chemische middelen op de markt brengt;
Keter Plastic: heeft verschillende dochterondernemingen in Nederland die plastic huishoudartikelen en opbergproducten op de markt brengen (Allibert, Curver), die plastic tuinmeubelen produceren (Jardin Netherlands) en die andere BV’s beheren (Jardin International Holding);
Mapal Plastic Products: heeft een dochteronderneming in Nederland die plastic producten op de markt brengt;
Mayanot Eden: heeft een joint-venture in Nederland met Danone die gebotteld water op de markt brengt en daarnaast twee financierings- en houdstermaatschappijen in Nederland.

Bevordering van economische relaties
De Nederlandse minister van Buitenlandse zaken stelde in november 2005 dat “indien een Nederlands bedrijf de ambassade zou verzoeken om hulp bij het zakendoen met een bedrijf in een nederzetting (of vice versa) de Nederlandse ambassade geen medewerking verleent.” Maar in de praktijk is het beleid van Nederlandse overheidsorganen en -instellingen betreffende economische banden met Israëlische nederzettingen in door Israël bezette gebieden minder eenduidig:
EVD: economische relaties met nederzettingen zijn niet uitgesloten;
Atradius: economische relaties met nederzettingen zijn niet uitgesloten;
Ministerie van Landbouw: verwijst vragen naar de Nederlandse ambassade;
Netherlands Foreign Investment Agency: beleid onduidelijk;
Nederlandse Ambassade in Israël: economische banden met nederzettingen worden niet gefaciliteerd, maar bedrijven uit de nederzettingen kunnen gebruik maken van het handelsportaal van de ambassade op het Internet.
Verschillende Nederlandse particuliere bedrijven en organisaties bevorderen ook economische relaties tussen Nederland en Israël. De volgende informatie is aangetroffen over hun beleid ten aanzien van economische relaties met Israëlische nederzettingen in de bezette gebieden:
Kamer van Koophandel Nederland-Israël: economische banden met nederzettingen zijn niet uitgesloten;
Christenen voor Israël / Israël Producten Centrum: import van verschillende producten uit nederzettingen;
Federatie Nederlandse Zionisten: onderdeel van de World Zionist Organisation die actief investeert in de nederzettingen;
Israël Office Delft: relaties met Kfar Sava, niet met nederzettingen;
Joods Nationaal Fonds: onderdeel van de Jewish National Fund die nederzettingen financiert;
Israël Desk van KPMG: economische banden met nederzettingen zijn niet uitgesloten;
OPTIN: economische banden met nederzettingen zijn niet uitgesloten.

Economische banden met geselecteerde buitenlandse bedrijven
Tot slot zijn de Nederlandse economische relaties met drie buitenlandse bedrijven onderzocht, omdat deze drie bedrijven internationaal sterk worden bekritiseerd door de Presbyterian Church (U.S.A.), Amnesty International en andere organisaties om hun bijdrage aan de Israëlische bezetting van de Palestijnse gebieden.
Caterpillar is een Amerikaanse producent van zware apparatuur die door het Israëlische leger gebruikt wordt voor het vernielen van Palestijnse huizen en de aanleg van infrastructuur in de Israëlische nederzettingen. Caterpillar heeft verschillende dochterondernemingen in Nederland die zich bezig houden met logistiek, productie en financiële dienstverlening en een bankrelatie met ABN AMRO Bank.
Het Ierse bedrijf Cement Roadstone Holdings is mede-eigenaar van de belangrijkste cementleverancier van de Israëlische afscheidingsmuur op de bezette Westelijke Jordaanoever. CRH heeft verschillende dochterondernemingen in Nederland, inclusief 129 Gamma en Karwei winkels.
Het Franse bedrijf Veolia Environnement bouwt een light rail system dat Jeruzalem verbindt met Israëlische nederzettingen in en rond bezet Oost-Jeruzalem op de bezette Westelijke Jordaanoever. In Nederland bezit Veolia Environnement verschillende publieke transportondernemingen die bus-, taxi- en veerpontvervoer aanbieden in een aanzienlijk deel van Nederland.

(mvoplatform.nl / 09.06.2011)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *