Syrië: revolutie of burgeroorlog?

 

syrie demonstraties
Demonstraties in de Syrische stad Hama

In Libië heeft de internationale gemeenschap militair ingegrepen omdat Kaddafi zijn eigen bevolking terroriseerde. Maar waarom gebeurt dit in Syrië niet? Ook president Assad van Syrië pleegt grootschalig geweld tegen zijn eigen bevolking, er zijn sinds het begin van de demonstraties al meer dan 2000 burgerslachtoffers gevallen.
In maart 2011 is de bevolking van Syrië in opstand gekomen tegen het zittende regime, dit in navolging van andere Arabische landen, zoals Egypte en Tunesië. De president heeft hervormingen aangekondigd, maar of de bevolking hier genoegen meeneemt is de vraag. De situatie in Syrië is een stuk gecompliceerder dan die in bijvoorbeeld Libië en daarom lijkt militair ingrijpen geen optie. Er zijn verschillende bevolkingsgroepen met leiders die graag de macht zouden willen overnemen. Kan Syrië op korte termijn hervormen en is er in een nieuw Syrië nog plaats voor president Assad, of belandt Syrië in een burgeroorlog?

Hoe de opstanden in Syrië begonnen

Op 31 januari 2011 publiceerde de Wall Street Journal een interview met president Basshar Assad van Syrië. Assad verklaarde in dit interview dat de Arabische revoluties niet zouden overslaan naar Syrië. Voor deze verklaring voerde hij hoofdzakelijk twee redenen aan. Ten eerste is Assad en zijn regering goed op de hoogte van wat er speelt onder de bevolking. Ten tweede zou Syrië aan de ‘goede kant’ staan in het conflict in Israel. Vandaar dat de bevolking van Syrië geen reden zou hebben om in opstand te komen.
Maar de feiten laten een ander beeld zien. Sinds maart 2011 zijn ook in Syrië mensen de straat op gegaan om te demonstreren tegen het regime. President Assad bleek niet van deze demonstraties gediend te zijn en greep hard in. Er werden sluipschutters ingezet, en de syrische geheime politie (Mukhabarat)deed ook zijn werk goed. Vaders werden van hun bed gelicht, en gemarteld om weer vrij gelaten te worden, in de hoop mensen te weerhouden wederom de straat op te gaan.
Even had het harde optreden van Assad invloed op de getale waarin er gedemonstreerd werd. Maar na een aantal weken was men van de schrik bekomen. Tot op de dag van vandaag (augustus 2011) gaan mensen in Syrie de straat op om te demonstreren. Blijkbaar is de noodzaak om het land te hervormen groter bij sommigen dan de noodzaak om te leven. Of in andere woorden: sommigen sterven liever dan dat ze in een dergelijke maatschappij door moeten leven.

Syriëdamascus

Volgens sommigen ligt in Syrië het gebied waar Adam en Eva op aarde zouden zijn gekomen (het gebied tussen de Eufraat en de Tigris, ook wel het paradijs op aarde genoemd). Zeker is dat vele oude beschavingen, zoals de babyloniers en de Amorieten, in Syrië gewoond hebben. Syrië werd achtereenvolgens veroverd en bestuurd door de Perzen, door Alexander de Grote, de Seleuciden, door de Romeinen, en door de Byzantijnen. In de 7e eeuw veroverden de Arabieren het land. Tot aan de 1e wereldoorlog werd met Syrië de hele oostkust van de middellandse zee bedoeld.

 

assad
President Basshar Al Assad

Assad
Na de eerste wereldoorlog raakten de Turken Syrië kwijt aan de Fransen. De Fransen hadden de macht tot het eind van de tweede wereldoorlog. Hierna was het enige tijd politiek onrustig in Syrië. Toen in 1970 Hafez Al Assad aan de macht kwam werd het politiek stabiel. Officieel is Syrië een democratisch ingericht land met vrijheid van meningsuiting en dergelijke, maar de realiteit leert anders. Hafez Al Assad regeerde Syrië als een dictator, met de harde hand. In 2000 volgde zijn zoon hem op, Basshar Al Assad. Hij heeft het beleid weinig tot niet veranderd.
Assad kondigt wel al sinds jaar en dag veranderingen en hervormingen aan. Maar het lijkt erop dat de hervormingen die Assad voor ogen heeft niet dezelfde zijn als die het volk voor ogen heeft.

Het volk
Wanneer je in Syrië komt en je spreekt met mensen van de bevolking dan zijn ze erg trots op hun land met hun eeuwenoude cultuur. Ze vertellen je graag over de geschiedenis van Syrië en over de historische gebouwen in de verschillende steden. Het valt echter snel stil als het over (buitenland) politiek gaat. Veel Syriërs snakken naar een meer open samenleving. Bij hervormingen wordt wel gevreesd voor de zelfde chaos die uitbrak toen Sadam Hoesein van zijn troon verwijderd werd in buurland Irak. Mede om deze laatste reden en toch ook wel vanwege een in sommige contreien sterk levend antiwesters sentiment, wil de bevolking niet graag dat er door het westen militair wordt ingegrepen in Syrië.

De aard van de opstanden

De opstand in Syrië begon in maart 2011 in de stad Daraa, een stad op de grens met Jordanië, waar ongeveer 75 duizend mensen wonen. Het schijnt dat mensen in Daraa de straat opgingen nadat een groepje kinderen (tussen de 9 en 15 jaar oud) gevangen waren gezet vanwege het schrijven van anti regeringsleuzen op de schoolmuur. President Basshar Al Assad stuurde direct het leger af op de demonstranten en bestempelde hen als saboteurs en verraders. De demonstraties sloegen over naar andere steden in Syrië, en het leger deed zijn best om de demonstraties de kop in te drukken. Tussen de demonstranten schijnen ook gewelddadige bendes te zitten, die schieten op de politie en op andere demonstranten. Ook extremistische bewegingen gebruiken deze kans om van zich te laten horen.
De aanleiding voor de demonstraties was dus het oppakken van deze groep kinderen. Ook de demonstraties in andere Arabische landen zoals Egypte, Libië en Tunesië motiveerde het Syrische volk om de straat op te gaan. De oorzaak van de opstanden in Syrië ligt dieper, en heeft te maken met meerdere factoren. In Syrië is de werkeloosheid sterk toegenomen in de afgelopen jaren, sociale condities zijn sterk terug gelopen. De voornaamste oorzaak hiervan zij de grove hervormingen van 2006 onder toezicht van het IMF. Voedselprijzen zijn in Syrië de laatste jaren snel gestegen, salarissen niet. Ook komen veel mensen in opstand tegen de corruptie van het regime van Assad, en tegen zijn dictatoriale stijl van regeren. Wel is Syrië het enige Arabische seculiere land in de regio. Evenals Turkije maar dat is niet Arabisch. Moslims en christenen leven er vreedzaam naast elkaar.


 Waarom er in Syrië niet militair wordt ingegrepen

Buiten het feit dat de Syrische bevolking niet smeekt om militair ingrijpen; in Libië is het wel gebeurd waarom in Syrië dan niet? President Assad heeft ondertussen al een stuk meer doden gemaakt onder zijn eigen bevolking dan Kaddafi dat heeft gedaan. Maar het is niet zo simpel dat elke president die over de scheef gaat gemakkelijk kan worden aangepakt en indien nodig kan worden afgezet. Er is veel verschil tussen de situatie in Libië en die in Syrië, zowel intern als extern.
Intern omdat de machtsverhoudingen in Syrië heel anders liggen dan die in Libië, hierdoor is het probleem veel moeilijker op te lossen dan in Libië. Wanneer de president afgezet zou worden bestaat er een grote kans op een machtsvacuüm met een eventuele burgeroorlog als gevolg.
Extern omdat de internationale belangen heel anders liggen dan bij Libië. Wat dat betreft zou je misschien kunnen stellen dat Libië in deze de uitzondering is en niet Syrië. Want niet alleen in Syrië wordt door de internationale gemeenschap niet opgetreden. Ook in Bahrein en in Jemen is niet opgetreden toen het volk in opstand kwam.

 

pro assad
Pro Assad demonstratie

Interne verhoudingen

Het zijn in Syrië zeker niet alle mensen van de bevolking die Assad afvallen. Assad heeft nog altijd een grote groep mensen die wel achter hem staan. Toen de demonstraties in maart 2011 begonnen werd er dan ook al gauw een pro Assad demonstratie georganiseerd in het centrum van Damascus (de hoofdstad). 10 duizenden mensen waren hierbij aanwezig. Terwijl het merendeel van de bevolking soennieten zijn is de macht in handen van de alawieten. Deze groep maakt maar 16% van de bevolking uit. Alawieten zijn een sjiietische islamitische groepering. Deze bevolkingsgroep heeft dan ook weinig belang bij het aftreden van Assad, omdat de kans groot is dat dan de soennieten aan de macht zullen komen. Ook de relatief grote groep Christenen heeft om dezelfde reden weinig belang bij het aftreden van Assad. Op dit moment hebben ze het relatief goed in Syrië, het enige seculiere Arabische land in de regio. Maar als de soennieten aan de macht komen zou hier wel eens verandering in kunnen komen. Nu zijn de soennieten niet eens het grootste gevaar, het grootste gevaar zijn extremistische bewegingen in Syrië. Je hoort hier in het nieuws vrij weinig over. Maar er zijn berichten dat verschillende extreme bewegingen hun kans nu vrij achten, en zij hebben al verschillende aanslagen gepleegd. Zij zijn het die geweld gebruiken tegen de politie en tegen het leger en die zich hiermee dus onderscheiden van de vreedzame demonstranten. Hiermee geven ze het leger van Assad een excuus om geweld te gebruiken, omdat ze hiermee bevestigen dat er gewelddadige demonstranten rondlopen. De zogenaamde saboteurs dus waar Assad over spreekt.

Externe verhoudingen

Het verschil tussen Syrië en Libië is dat Libië behoorlijk in een isolement geraakt was. Libië had niet echt goede banden met de rest van de Arabische wereld, Syrië heeft dat wel. Libië had alleen nog goede verhoudingen met andere landen in Afrika. Maar de macht van de Afrikaanse Unie is wat dat betreft een stuk kleiner dan die van de Arabische wereld. De Afrikaanse Unie heeft nog wel geprobeerd met Kaddafi te praten maar dat heeft weinig geholpen.
Ook geografisch gezien is ingrijpen in Syrië een stuk lastiger. Het ligt precies tussen Israel en Iran in. Ten slotte is het maar de vraag of militair ingrijpen in Libië nu wel een goed idee blijkt te zijn geweest. Want er wordt nu al maanden gevochten en er zijn miljoenen uitgegeven aan wapens maar Kaddafi zit er nog steeds.
Om militair te kunnen ingrijpen is een mandaat van de hele internationale gemeenschap nodig en niet alleen van het westen. En in deze is het heel lastig om Rusland en China mee te krijgen in een VN resolutie, terwijl dit twee essentiële grootmachten zijn van wie de stem onmisbaar is. President Assad en ook een groot deel van zijn bevolking ziet echter de internationale gemeenschap meer als een synoniem voor het westen dan voor de hele wereld. Aangezien ook zijn bevolking het zo ziet zal het lastig zijn om de Syrische bevolking mee te krijgen, en ook dit is van essentieel belang. We hebben gezien hoe het mis kan gaan als dit niet zo is in Irak.
Het feit dat het westen minder belang heeft bij het aftreden van Assad dan bij het aftreden van Kaddafi zal zeker ook een rol spelen. Syrië handelt zo goed als niet met het westen, en het heeft bijna geen natuurlijke bronnen. De enige reden voor het westen om militair in te grijpen zou zijn om de westerse normen en waarden van vrijheid en democratie uit te dragen. En zodoende wederom een volk te bevrijden van een wrede dictator. Maar aangezien het Syrische volk hier niet op zit te wachten heeft dit weinig zin. Ook heeft men geleerd van de fouten die er zijn gemaakt in Irak en Afghanistan.


Is een nieuw Syrië nabij en zal president Assad daar deel van uitmaken, of belandt Syrië in een burgeroorlog?

De vraag is of het nog op tijd is voor Syrië om zelfstandig te hervormen en president Assad af te zetten. Of dat de spanningen te hoog zijn opgelopen en het land zal belanden in een burgeroorlog. De druk van het westen neemt nu met de dag toe, en Assad heeft onlangs democratische verkiezingen aangekondigd. Ook gaf hij aan te zullen stoppen met het geweld, maar hier schijnt nog weinig van terecht te zijn gekomen. Als er daadwerkelijk democratische verkiezingen en hervormingen zullen komen is het de vraag of er daarbij nog ruimte is voor Assad.

De druk van het westen neemt toe

Ondanks deze verschillende redenen om niet militair in te grijpen in Syrië neemt de druk van het westen snel toe. Na lang wachten heeft de Verenigde Staten officieel een oproep gedaan aan president Assad om af te treden. Gelijk volgde ook verschillende Europese leiders met dezelfde officiële oproep. Nu zul je zeggen wat heeft dit voor zin als Assad toch niet luistert? Wel, het is wel een officieel standpunt van belangrijke landen in de wereld. Ook hebben westerse landen alle handel met Syrië stopgezet en proberen ze de communicatie en energiesector te ontregelen in Syrië. Overigens zodat dit alleen effect heeft op de regering van Syrië en niet op de bevolking. Beide acties zijn bedoeld om Assad in een isolement te brengen. Als hij op een gegeven moment niemand meer om zich heen heeft die hem steunt dan kan hij geen kant meer op en zal hij wel moeten aftreden.
Maar of de sancties tegen Syrië serieuze invloed zullen hebben op de situatie in het land is zeer sterk de vraag. Damascus is gewend een geïsoleerde positie te hebben in de internationale politiek. En voor Assad zijn de nationale belangen een stuk groter dan de internationale belangen. Er gelden al jaren internationale sancties tegen het Syrische regime maar Assad heeft zich hier nooit wat van aangetrokken.

Een burgeroorlog ligt op de loer

Als er niet snel wat gebeurt in Syrië dan dreigt de situatie serieus uit de hand te lopen. Zoals eerder aangegeven: niet iedereen demonstreert even vreedzaam in Syrië. Er zijn gewapende mensen bij die schieten op de politie en op het leger. Het leger deinst hier niet voor terug en op deze manier zou het geweld wel eens uit de hand kunnen lopen. Er zijn sinds het begin van de opstanden al meer dan 700 militairen omgekomen. Dit zet de 2000 burgerslachtoffers ineens in een heel ander daglicht. Wat er precies gebeurt in Syrië is lastig te zeggen omdat er weinig nieuws direct naar buiten komt, maar er wordt zeker niet alleen maar vreedzaam gedemonstreerd.
Onlangs werd er in Homs een zware aanslag gepleegd op een kazerne met een tot op heden onbekend aantal slachtoffers. Ook werd de sneltrein tussen Aleppo en Damascus tot ontsporing gebracht. Deze incidenten doen eerder voor als terroristische aanslagen dan als vreedzame demonstraties. Dit duidt erop dat er bepaalde groeperingen in Syrië zijn die sturen op chaos en een burgeroorlog. Deze groepen zijn niet geïnteresseerd in hervormingen en democratie.
Een ander voorbeeld zijn drie alawietische jongeren die verdwenen in de stad Homs. Hun volkomen verminkte lichamen werden een week na hun vermissing teruggevonden. De woedende alavitische gemeenschap ging verhaal halen in de soennitische wijken van Homs. Er zijn veel verschillende bevolkingsgroepen met verschillende belangen in Syrië. De vraag is of de situatie erop verbetert als Assad zal aftreden. Een groot deel van de Syrische bevolking vreest voor eenzelfde situatie zoals in Irak.

(Nieuwsvandewereld.nl / 20.08.2011 / 31.12.2011)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *